Tula

Tula
Флаг[d] Герб
54°12′00″ с. ш. 37°37′00″ в. д.
Valdkund	Venäma
Глава	Yuri Tskipuni[d]
Istorii da geografii
Pind	146
Высота	170
Eläjad
Eläjad	▼461 692 чел. (2024)
Lugud
Telefonan kod	4872
Počtan indeksad	300000–300999
Официальный сайт(ven.)
Mediafailad RUWIKI-tedoiš

Tul-lidnan rajonad:
     Jogentagaine rajon      Vagzalanverine rajon      Proletarijoiden rajon      Nevondkundaline rajon      Keskuzline rajon

Tul (ven.: Тула) om Venäman lidn da lidnümbrik valdkundan päivlaskmas. Se om Tulan agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn. Om vägilidnan arvonke vspäi 1976. Vspäi 2015 agjan enččen Leninskijan rajonan territorii mülüb Tulan lidnümbrikho i om jagadud sen rajoniden keskes.

Istorii

Vl 1146 eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan 16. voz'sadan Nikonan aigkirjas kuti lidnuz, sid' vn 1382 Moskvan i Räzanin ruhtinasiden kožundkirjuteses. Tulan Kreml' om saudud vll 1514−1520 i om kaičenus tähäsai, kävutihe lidnuseks Venäman röunal 17. voz'sadan keskhesai. Ezmäine raudantegim azegišton pästandan täht oli saudud Tulan ümbrištos vn 1595 Födor I Čudokaz-carin käskön jäl'ghe, sepoiden pramozlan amuižes tahondas. Vl 1797 Tul kändihe gubernijan keskuseks. Toižen mail'man sodan aigan lidn putui läz täudhe blokadha 45 päiväks (vn 1941 reduku-tal'vku), sid' alištui bombardiruindale i oli muretud.

Tul šingotase kaugedraudan metallurgijan tegimil, azegišton projektiruindal da tehmižel, mašinansauvomižen toižil edheotandoil, sömtegimištol, turizmal.

Geografijan andmused

Lidn seižub Upanjogen (ven.: Упа́ 345 km pitte, Okan oiged ližajogi) da Tulican (ven.: Тулица 41 km pitte) ühthejoksmusenno, Up-jogen muugotil randoil. Istorižen keskusen korktuz om 170 metrad valdmeren pindan päl, se sijadase Upan hural randal (suvipol'). Matkad Moskvhasai om 170 kilometrad pohjoižhe orhal, 180 km avtotel vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma Ščokino suvhe i Jasnogorsk pohjoižhe.

«Tul-lidn»-eländpunkt jagase videks rajonaks: Keskuzline, Proletarijoiden, Jogentagaine, Vagzalanverine, Nevondkundaline. Lidnümbrikon pind — 1 495,56 km², se om sätud vn 2014 heinkus i mülütab 246 žilod da küläd Tulan ližaks. Vspäi 2015 ühtenzoittas niid nellähä territorialižhe nimitadud ümbrikho lidnan rajoniden polhe (Nevondkundaline rajon-ümbrik om lidnan südäimine).

Eläjad

Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 501 169 ristitud, Leninskijan rajonan — 63 355 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 544 tuhad eläjid vl 1991. Vl 2017 kaik 551 513 ristitud elihe lidnümbrikos. Läz 1 millionad ristituid elädas äikeskuzližes Tulan da Novomoskovskan lidnaglomeracijas.

Edeline lidnan pämez' oli Jurii Ckipuri (sügüz'ku 2014 — sügüz'ku 2019).

Transport

Avtobusad, trolleibusad, tramvaid, maršruttaksid, taksid da ezilidnelektrojonused oma kundaližeks transportaks lidnas i sen ümbrištos. Kaks' päraudtestancijan sauvust oma olmas lidnas: Moskvan i Räžskan.

Klokovo-sodalendimport (TYA) om saudud lidnan pohjoižröunanno, tegi passažirreisid vll 1959−1995. Om varalendimportaks Moskvan regionan lendimportoiden täht.

Tetabad sündnuded

• Vladimir L'vovič Maškov (sünd. 1963) — Venäman kinon i teatran akt'or da režissör.
• Väčeslav Mihailovič Nevinnii (1934–2009) — oli Nevondkundaližen Ühtištusen kinon i teatran akt'or.
• Vselvolod Sanajev (1912–1996) — oli Nevondkundaližen Ühtištusen kinon i teatran akt'or.
• Sergei Aleksandrovič Tokarev (1899–1985) — oli nevondkundaline etnograf, istorik.

Homaičendad

Irdkosketused

• Lidnan Duman oficialine sait (cityduma.tula.ru). (ven.)
• Lidnan Administracijan oficialine sait (tula.ru). (ven.)