Sortavala

Рувики-späi
Necil sanal oma toižed-ki znamoičendad, kacu Sortavala (znamoičendad).
Lidn
Sortavala
karj.: 'da suom.: Sortavala
Центр города Сортавала (Center of Sortavala).jpg
Флаг Герб
Флаг Герб
61°42′ с. ш. 30°40′ в. д.GЯO
Valdkund  Venäma
Venäman subjekt Karjalan Valdkund
Municipaline rajon Sortavalan
Lidnalaine eländsija Sortavalan
Administracijan pämez' Krupinin Sergei Vladimirovič[1]
Istorii da geografii
Ezmäine johtutez 1468 voz'
Enččed nimed Serdobol'
Lidn  1632, toižen kerdan vodespäi 1783
Pind 10 km²
Korktuz' meren pindan päl 5 m
Il'mišt kontinentaline
Aigvö UTC+3[d]
Eläjad
Eläjad
  • ▼14 867 чел. (2021)[2]
Tiheduz' 1884,7 rist./km²
Rahvahad venälaižed, karjalaižed, suomalaižed, belorussad, ukrainalaižed
Uskondad ortodoksine, protestantizm (l'uteranstvo)
Katoikonim сортава́лец, сортава́льцы
Lugu-identifikatorad
Telefonan kod +7 81430
Počtan indeks 186790
Kod ОКАТО 86410
Kod ОКТМО 86510000001
городсортавала.рф
Sortavala (Россия)
Точка
Sortavala
Точка
Логотип РУВИКИ.Медиа Mediafailad RUWIKI-tedoiš

Sortavala (ven.: Со́ртавала[3][4][5][6] vai ven.: Сортава́ла[7], vodehesai 1918 Serdobol' ven.: Сердоболь[8][9][10]; karj. i suom.: Sortavala, roč.: Sordavala) — om Venäman valdkundaližen znamoičendan lidn Karjalan Pohjoiž-Priladožjas. Se om Sortavalan municipaližen rajonan administrativine keskuz, tegeb Sortavalan lidnaližen elänsijan. Mülüb Venäman istorižiden lidnoiden lugetišhe.

Etimologii

Lidnan nimen polhe oiktad sel'genzoitust ei ole tähäsai.

Üks' religiozine legend om sidotud Valaaman da Koneveckan monastiriden, miččed sijadasoiš lähen. Legendam mödhe, sortavala-sana kändase kut «lemboin vald» (suomen sorta — venän keles «lemboi», valta «vald») — ani kuti neche randha ujui paganvägi, mitte kükstihe sarelpäi ezmäižed monahad Valaaman ristandan aigan[11].

Toižen versijan mödhe, miččen augonpanii om tedomez' Jakov Grot, lidnan nimi sündui suomen adjektivaspäi sorttawa (ven.: «рассекающий»), mitte voi znamoita Ladoga-järven Vakkolahti-lahted, mitte jagab lidnan kahthe palaha[12].

Völ ühten versijan mödhe baltianmeren suomalaižiš keliš toponimad -la-suffiksanke ühtenzoittas kaikenaigaižen küliden sauvotusenke. Nenil nimil paksus om antroponimine sündund, ned znamoitas ezmäižen eläjan nimen, familijan vai närituznimen. Nügüdaigaižiden familijoiden da kirjutuzlähtkiden mödhe erigoitihe baltianmeren suomalaižiden nimiden jouk, mitte om sündunu verboiden vai närituznimiden abul -va-participsuffiksanke. Völ Sortavala-nimi voib olda sündui Sortava-minespäi vai närituznimespäi, mitte suomen kele znamoičeb sortaa (karjalan sordua) ven.: «повергать, валить (лес), косить (траву)»[12][13].

Kaik versijad Sortavala-nimen baltianmeren suomalaižen sündundan polhe znamoitas karjalašt etimologijad. Ei sa heitta homaičusespäi versijan, miččen mödhe venälaižen nimen Serdobol'-Serdovol' zavottite sanuda karjalaiž-ročin maneraks [14][15]. No bol'-lop voib olda v6r baltianmeren suomalaine: suom.: 'pala' — «man pala», suom.: 'palo' — «пожога»[16].

Simvolik

Sortavala-lidnan simvolikan istorii zavodiše XVII voz'sadan augotišes, konz Sordaval'skoje grafstvo, mitte oli ročin valdan al, anttihe Baner-kanzale ižandoičendaha.

Voden 1788 Sortavalan gerb

Möhemba necen kanzan gerbalpäi oma ottud ristati pandud kavaleriiskijad pikad flagoižidenke (banerad) lidnaližen simvolikan tegendan täht. Jäl'ges sidä, kut Serdobolin ottihe venälaižed voiskad lidnaližed simvolad oliba vajehtomatoi, a 4. redukud vodel 1788 Jekaterina II oficiališti vahvištoiti Senatan ezitusen «Rižskijan, Ravel'skijan da Viborgan gubernijoiden da erasiden Oloncan gubernijan lidnoiden gerboiš» (zakon № 16716). Siloi serdobolin gerbas sanuttihe muga:

Sinivauvhal pöudol kuldaižil drevkoil oma ristati pandud russtad flagad.

XIX voz'sadan lopuks gerb tegihe bohatembaks: ližazihe kuldaižed nored pikoil, a rusttoil flagoil ozutihe vauktad koumečoganikad, gerb tegihe pojavaks Baneroiden kanzan gerbale. Muga suomen arhitektor Aminov kuvati gerban vodel 1892 lidnan planal, nece tegihe kanonižeks kuvaks da ühtes azjbumaganke gerbas 28. tal'vkud vodel 1991 Rahvahaližiden deputatoiden penen lidnalaižen nevondišton pätandan mödhe oli vahvištoitud Sortavalan nügüd'aigaižeka simvolaks. Azjbumagan toine kirjutez sanub:

Sortavala-lidnan gerb om kuvatud kut kartuš vencanke. Kartušan sinivauvhan pöudol oma ozutadud rristati pandud flagad. Flagoiden muju om rusked vauktan koumečoganikanke keskes. Drevkoiden, vencan da kartušan röunaižidem muju om kuldaine[17].

Istorii

Endevanhudespäi XVII voz'sadahasai

Nügüdlaižen Sortavala-lidnan tahol endavanhas aigaspäi eliba mehed, sidä todištadas kivisižen da raudasižen voz'sadoiden arheoligižed löudused läz Nukuttalahtid (Riekkala-sar'), vikingoiden aigan Hernemäkiš da Hel'ul'a[18].

Puižen arhitekturan ozutez, miččid om äi lidnas
Образец деревянной архитектуры в городе Сортавала. An example of wooden architecture of Sortavala.jpg

Paaso-lidnas I voz'tuhandespäi oli vahvištoitud eländsija.

Tetpas, miše jo I voz'tuhanden edel meiden aiganlugendad toižes palas man, mitte nügüd' om Sortavala-lidnan territorii, kävutoittihe maradnikad, kudambid rohktas voib rindatada korela-heimonke.

Venän lähtkiš ezmäižed johtutesed sares oma Vodskan p'atinan Piscovijas kirjas vodel 1500, kus Riekkala-sarel oma kirjutadud Nikol'skaja jumalanpert' — Korelan ujezdan Nikol'skijan Serdobolin pagastan keskuz da völ Papin Rand ven.: Попов Берег (teramba kaiked — papin tanaz) da Rigola (Riekkala) eländsijad.

Saren eländtahod möhemba johtasoiš ročin lugetišiš, ozutesikš, ven.: «Списке податных домов» 1590 vodel, jo ičeze karjalan Papilan randa-nimenke[19] eläjidenke 13 tahast, sigä om johtadud i Riekkala (Reeckala), Nikol'skijan Serdobolin pagastan kaikid suremb eländsija eläjidenke 30 tanast[20].

Ezmäine johtutez eländtahos om vodel 1468 venä-ročin maröunan kožmuses: «Ei pida toda nimittušt pahad Sortevalas». Kaikid aigembaine lähte, mitte registriruib necidä toponimad venän kelel om ven.: «Переписная окладная книга Вотской пятины»-kirj vodel 1500, miččes om kirjutez: «Serdovol'skan pagastas volostid monastirižed. Valaaman monastirin Spasskaja volost' Serddovoliš<...>». Ezmäižen kirjeližen johtutesen aigannoks (XV voz'sada) Riekkalansar' tegihe Korelan man Nikolo-Serdovol'skan pagastan keskuseks.

Ročin valdan al

Vodel 1617 Stolbovan mirun kožmusen mödhe Serdovol'skii pagast mülüi Čvecijaha.

Sordavalan ročin gerb

Vodel 1632 ei edahan pagastalpäi kunigahan Gustav II Adol'fan käskon mödhe oli tehtud Sordavalla-eländsija (roč.: Sordavalla), mitte vodel 1646 sai lidnan statusad.

Vilukus vodel 1705 Pohjoižen voinan aigan venälaižed voiskad, kudambad tuliba Ladogan järven jädme, koumeks päiväks oma ottud Sordavallad.

Ništadskian mirun kožmusen mödhe vodel 1721 kaik Vanh Suomi (sen lugus i Sordavalla) mülüi Venämale. Sadud mal oli tehtud Viborgskan provincii, a Sordavala oli nimitadud Serdobolikš.

Venäman imperijan joukus (1721—1918)

Pohjoižen voinan aigan lidn oli lujas muretud da udes sai lidnan statusad vaiše vodel 1783 Suren Jekaterinan II gubernskijan reforman aigan. Necen reforman aigan kezal vodel 1783 Viborgskan gubernii toižetihe Viborgskan namestničestvaks (vajehtamata territorijad).

Voden 1840 Sortovalan plan
Sortavala voz'sadan XX augotišes
Jelena Samokiš Sudkovskan kuva. Pristan' Serdoboliš, voz'sadan XIX lop

Vodel 1811 Viborgskan gubernii nülüi Surehe Suomen kn'ažestvoho (mitte vodel 1809 mülüi Venäman imperijaha). Serdobol' oli Serdobolin ujezdan keskuz, üks' 9 gubernijan ujezdoišpäi.

Vodel 1873 sauvittihe apostoloiden Petran da Pavlan muštoks jumalanpertin (nügüd' — Nikolan)), vodel 1881 avaižihe opendajiden seminarii, a vodel 1888 — hengeline seminarii.

Vodel 1881 zavodi rata kalundišton fabrik, miččes oli tehtud mecpilindzavod.

XIX voz'sadan lopus oli purulaivaine ühtenzoituz Piterinke, Šlissel'burganke da Valaamanke. Eläjid oli 1 tuha 336 mest, enamba suomalaižed. Völ oli opendajiden seminarii, alembaine radmahttehnikum da 1 škol, akoiden gimnazii da mužikoiden licei, 1 l'uteranskaja da 2 ortodoksišt jumalanpertid (ortodoksižišpäi üks' voz'sadan XVII); etnografine muzei ratušin pertiš. Mönd ei olend sur'; Serdobolin päliči Venämale veiba kiven, mitte saskel'tihe Ladogan järven pohjoižel randal, 8 virstas lidnaspäi oliba mustan da hahk-mustan sienito-granitan, granitan da mramoran kivižomad.

Kül'mkus vodel 1893 lopihe sauvond raudten 139-kilometrišt oksad Antrea — Serdobol' (Viborg-Joensu raudten pala) — Serdobolihe oli tehtud raudte.

Vodel 1900 lidnas zavodi rata mašinsauvondan zavod. Se, voib olda, oli toižetadud «Sortavalan Telakka ja Konepaja Oy»-verfikš, miččen radkorpusoiden sauvond Serdobolin ujezdas johtutase vodel 1916[21].

Vodel 1901 arhitektoran Ju. Arenbergan projektan mödhe sauvotihe mužikoiden licejan pertin, vodel 1911 — akoiden školan pertin. Vodel 1908 lidnas avaižihe mönd-tegeline škol.

Ripmatomuden Suomen joukus (1918—1940)

Vodel 1918, konz Sur' Suomen kn'ažestvo tegihe ripmatomudeks Suomi-valdkundaks, Serdobol' nimittihe Sortavalaks. Suomen Viborgskan gubernijas se oli üks' 6 lidnaspäi.

Suomen kaumišt lidnas

Vodel 1920 Sortavalaha Hel'sinkišpäi sirttihe Suomen ortodoksižen jumalanpertin azjmehišton, vodel 1931 arhitektoran Ju. Vijsten projektan mödhe zavodiba Azjmehišton pertiden kogomusen sauvotusen.

Vodel 1936 Suomen maröunan Ladogan järvel kaičendan tüht lidnalaižel verfil oli tehtud Ааllоkаs-jämurendai[22].

Voden 1939 lopus zavodihe Tal'veline voin. Tal'vkuspäi vodelpäi 1939 uhokuhusai vodehesai 1940 sovetskii aviacii tegi il'mtacindad Sortavala-lidnale. Kaikid suremb bombituz oli 2. uhokud vodel 1940 [23].

Voinan da voinan jäl’geline aig

Jäl’ges voinad vodel 1940 Moskvan kožmusen mödhe lidnan anttihe Sovetskijale Sojuzale da se mülüi Karjalaiž-Suomalaižehe SSRaha. Lidn tegihe Sortavalan rajonan keskuseks.

Voden 1939 lidnan panoram

Sortavalan rajonaha zavodiba tulda sirdänikad Piterišpäi da toižiš tegeližiš keskustoišpäi, külänradnikad Ukrainalpäi, Belorussijaspäi, Čuvašijaspäi, Mordovijaspäi, Vologdan da toižiš SSSRan agjoišpäi.

Elokus vodel 1941, konz zavodihe voin Germanijan (ühtištuses Suomenke) da SSSRan keskes, suomalaižed möst pörziba valdan lidnan päl da pidiba sidä sügüz'kuhusai voden 1944. Konz 19. sügüz’kud vodel 1944 lopihe voziden 1941—1944 Sovetsko-suomalaine voin Moskvan kožmuzaigan mödhe oli udištadud voden 1940 Moskvan kožmusen rad — Sortavala-lidn möst mülüi Sovetskijaha Sojuzaha. Sügüz’kus oli toine kožmuseližen suomen eläjiden pagovend Sortavalaspäi. 22. sügüz’kud vodel 1944 Sortavala-stancijalpäi läksi jäl’gmäine pojezd pagenikoidenke[24].

Semendkus vodel 1945 Sortavala-lidnaha tuli ezmäine ešelon Sortavalan rajonan külänradnikoidenke, kudambad pörzihe Vologdan agjaspäi, kuna evakoičihe vodel 1941[25].

Vodel 1944 lidnas udištadihe faner- da kalazavodad, vatefabrikan.

Sovetskii aigkeskust

Vozil 1958—1998 radoi Sortavalan suks’-kalundušton kombinat.

Sortavala Amerikan voinslužban kartal vodel 1954

31. redukud vodel 1958 Sortavala kadoti valdkundaližen znamoičendan lidn-statusan da mülüi Sortavalan rajonaha[26].

Vozil 1963—1972 Sortavalan joukus oli Helülä-radpos’olk.

Vodelpäi 1970 Sortavala-lidn — om ičenaine administrativno-territirialine ühtenik, sortavalan lidnaližen navondišton valdas oliba Valaaman, Värtsilän, Zaozernijan, Kaalamon, Puikkolan, Ruskealan, Haapalampin da Helülän küliden nevondištod.

Vodel 1990 Sortavala sai Venäman istoriline lidn-statusan.

Voded 2000

Vodel 2016 Sortavala-lidn sai «Uz’vozne pälidn voden 2016» statusan[27].

Fiziko-geografižed tedod

Sijaduz da reljef

Lidn sijadase Ladogan järven pohjoižel randal, 270 kilometras Piterišpäi da 240 kilometras Petroskoišpäi.

Sortavalan randišt kezal (kezaku, 2022 voz’)

Lidnan reljef om sidotud Baltian kristaližen ščitan geologian processoidenke: nece om ristikoičend, sured kal’l’oikahad granitan da sl’udan slancoiden lähtendad[28]. Lidnan keskmäine pala sijadase kuti «amfiteatr» surel kivisižel sel’gäl. Lidnan sauvotuses kal’l’od tehtas ülendused[29].

Kazvmusiden da živatoiden mir

Lidnan mectahoil kazdas pedai, kuz’, koiv, pihl’ da toine jogapäivaline necen regionan täht flor. 8 kilometras Sortavalaspäi suvipolhe, läz Vinteran kezapertid, sijadase lidnaline dendropuišt da Sortavalan kazvišttedoline kaičendtaho. Kazvišttedoližes kaičendtahos om registriruidud enamba 250 kazvmusiden rodud, miččed kazvaba londuseližiš oloiš, sen lugus om väz, henlehtesine lehmuz’, teravlehtesine vahtar’, vanhad karjalan koivun pud. Dendropuištos, miččen alandusid pani lekar’ Vinter voz’sadan XX augotišes, kazvab 76 puižid introducentoiden rodud, sen lugus 20 harvad rodud regionan täht.

Mec kal’l’oikahal tahol ei edahan lidnaspäi

Živatoiden mir om ezitadud Ladogan järven da toižiden järviden, miččed oma läz Sortavalad, ejäjil. Nece 58 kalarodud, arvokahembad oma lohižed. Ladogas voib nägištada Venäman rusttan kirjan ühtnikan — ladogan nerpan[28].

Il’mišt

Sortavala-lidn mülüb vep.. Il'mišt om vilu, kožub Dfb, il'mišton Köppena-Geigeran klassifikacijan mödhe.

Sikš ku lähen om Ladogan järv, ka Sortavala-lidnan il'mišt om pehmed: keza om läm' (kezakuiden keskmäine lämuz' om — +15°), tal'v om pehmed (uhokun keskmäine lämuz' om — −8,6°), no erasil vozil voib olda il'man lämuz'+30° kezal da −40° tal'vel; sädeged — 600 mm vodes[30]. Il'mišton täht lidn om tetab kut lebusija südäin da tävun kibun täht (ezmäi kaiked tävun tuberkulezan täht), kehitoitase sanatorno-lebukeskusine tervehtoituz[31].

Sortavala
Ku Vil. Uho. Keväz'ku Sul. Semendku Kezaku Heinku Elo. Süg. Red. Kül'. Tal'. Voz'
Absol'utine maksimum, °C 7,2 8,8 15,0 18,9 28,4 30,8 31,7 30,0 26,5 17,4 10,4 8,5 31,7
Keskmäine maksimum, °C −6 −6 0 5 13 18 21 19 13 6 0 −3 7
Keskmäine temperatur, °C −9,4 −9,3 −4,8 1,5 8,4 13,8 16,5 14,8 9,5 4,0 −1,4 −6 3,2
Keskmäine minimum, °C −13 −13 −9 −2 3 8 11 10 5 1 −3 −9 −1
Absol'utine minimum, °C −42,8 −40,5 −33,4 −23,4 −6,7 −0,7 2,6 −1 −5,8 −13 −24,8 −39,9 −42,8
Sadegiden lugumär, mm 38 38 25 33 36 48 58 69 64 61 58 51 579
Sortavala jäl’gmäižil 10 vodel (2009—2018)
Ku Vil. Uho. Keväz'ku Sul. Semendku Kezaku Heinku Elo. Süg. Red. Kül'. Tal'. Voz'
Absol'utine maksimum, °C 4,3 6,8 10,7 18,0 28,2 31,1 35,4 30,3 22,6 20,7 11,4 8,4 35,4
Keskmäine maksimum, °C −5,9 −4,2 1,0 7,4 15,7 18,6 22,7 20,6 14,9 7,2 2,4 −2 8,2
Keskmäine temperatur, °C −8,6 −7,1 −3,1 2,9 10,4 14,0 18,1 16,1 11,2 4,4 0,7 −4,1 4,6
Keskmäine minimum, °C −11,5 −10,4 −7,3 −1,5 4,7 8,8 13,3 11,6 7,6 1,5 −1,4 −6,6 0,7
Absol'utine minimum, °C −33 −31,9 −26,3 −15,8 −5,4 0,7 4,5 1,6 −1,3 −12 −19 −31,3 −33
Sadegiden lugumär, mm 49 42 32 36 42 70 77 94 68 73 66 72 721

Demografii

Etnine istorii

Toponimoiden da fol'kloran tedoiden mödhe Pohjoižen Priladožjan amuižed eläjad oma saamalaižed vai loparid. I voz'tunanden meiden aiganlugendan toižes polespäi sid' löuttihe manradoiden jäl'ged (Riekkalansarel), arheologižed muštpachad (Paaso-lidnakund, X voz'sada), miččid ühtenzoittas baltianmeren suomalaižen korela-heim tulendanke.

Lidnan londuzkuva ülemduselpäi (kezaku, 2022 voz')

Voz'sadal XIII kn'az' Jaroslav Vsevolodovič valati korelad, no voib olda, se völ hätken kaiči ičeze pahauskondad.

Voz'sadan XVI toižes poles — voz'sadan XVII augotišes oliba pit'kad voinad Švecijan da vep. murendust da surid kertläžundoiden täht. Konz kaik Korelan ujezd mülüi Švecijan valdan alle (1617 voz') zavodihe Švecijan valdmehišton repressiipolitik ortodoksižen karjalan eläjiden vasthapäi. Sen täht zavodihe sur' migracii Venämale. Nügüd' heid nimitadas tverin karjalaižikš. Sordavala-lidnan, mitte oli tehtud ruotsilaižil voz'sadal XVII, eläjiden lugumär lujas väheni Pohjoižen voinan aigan da möst udištihe voz'sadal XVIII.

Voz'sadal XIX eläjiden lugus oli enamb suomalaižid da völ pen' pala venälaižid da švecialaižid.

Jäl'ges kaht sovetsko-suomalaišt voinad (vozil 1939—1940 da 1941—1944) Sortavala-lidnan etnine eläjiden jouk vajehtihe toižen kerdan: suomalaižiden sijale, kudambad oliba evakoitud Suomehe, lidnaha tuliba sirdänikad SSSRan valdkundoišpäi, nene oliba venälaižed, ukrainalaižed da belorussad. No pen' suomalaižiden sebran jouk jäi.

Kacmata sihe, miše Sortavala-lidn da Sortavalan rajon oma Karjalas karjalaižiden lugumär, kut i susedan Lahdenpohjan rajonas om lujas pen', nece om sidotud necen regionan istorijanke da SSSRan valdmehišton sirdändpolitikanke.

Rahvahan kirjutamižen tedoiden mödhe vodel 2020 karjalaižiden ühtes suomalaižidenke lugumär om 4,4 % rajonan eläjišpäi — 1537 mest[32].

Eläjad

Eläjiden lugumär
184018501860186518701875
460↗665↘589↗674↘631↗655
188018901897190019101920
↗890↗1336↗1600↗2041↗3085↗3877
193019381959[33]19671970[34]1979[35]
↗4732↘4577↗17 611↗21 000↗22 188↘21 618
1989[36]19921996199820002001
↗22 579↗22 800↘21 700↘21 200↘20 600↘20 200
2002[37]20032005200620072008[38]
↗21 131↘21 100↘20 500↘20 100↘19 800↘19 500
2009[39]2010[40]20112012[41]2013[42]2014[43]
↘19 374↘19 235↘19 200↘19 174↘19 034↘18 857
2015[44]2016[45]2017[46]2018[47]2019[48]2020[49]
↘18 830↘18 746↗18 762↗18 801↗18 847↘18 831
2021[50]
↘14 867
5000
10 000
15 000
20 000
25 000
30 000
1860
1890
1930
1979
2000
2006
2011
2016
2021

Uskond

Ortodoksine sebr

Ortodoksine Pühä Nikolan jumalanpert'

Ortodoksižel uskondal om amuine istorii, ved' nece taho voz'sadaspäi XV oli Nikolan Serdobol'skan pagastan keskuz, miččen päsija oli Pühä Nikolan jumalapert' Riekkalansarel. Istoriližel tahol kaičihe jumalanpert', se mülüb Valaaman stavropigial'nijan mužikoiden monastirihe[51]. Vodel 1913 Suomen da Viborgskan eparhijas oli sätud Serdobolin vikarianstvo. Konz Suomi sai ripmatomuden, Sortavala-lidn tegihe suomen ortodoksižen uskondan pälidnaks, sid' oli Suomen ortodoksižen jumalanpertin pämehišt da hengeline seminarii, mitte vaumiči ortodoksižid papid kaiken Suomen täht.

Vodel 1947, konz Sortavala-lidn mülüi SSSRaha, sid' oli registriruidud ortodoksine sebr. Jumalahižiden tulend mülüb Priladožjan blagočinnijan ümbruzkundaha, mitte ohjandab protojerei Andrei BondarenkoNikolan jumalanpertin pämez'[52]. Sebraha mülüb 2 lidnalašt jumalanpertid, paiči Nikolan päjumalanpertid, om völ ei sur' Ioanna Bogoslovan jumalanpert', mitte vozil 1930 oli Suomen ortodoksižen jumalanpertin arhijepiskopan kodihižen jumalanpertin.

L'uteranin sebr

Sortavalan Estonijan jevangelin-l'uteranine jumalanpertin tulend ezmäižen kerdan oli oficiališti registriruidud vodel 1990. Vodel 1992 se mülüi Jevangelin-l'uteranižen Ingrijan jumalanpertihe. Vozil 1996—1998 om letud prihodan pert', miččes vedädas loičendad[53].

Ližaks, Sortavala-lidn om Karjalan jevangelin-l'uteranižen jumalanpertin keskuz. Ezmäine jepiskop — Raimo Jaattinen (1997—2014). Jumalanpertiš vedädas loičendad suomen kelel. Loičendad vedädas L'uteranižes jumalapertiš Fabričnaja irdal, 12.

Valdmehištod

Sijaližed ičenaižed valdelimed

Lidnan administracii kupcan Siitonenan pertiš. Arh. Paavo Uotila

Sortavala-lidn om Sortavalan lidnaližen eländsijan keskuz da sen ohjandai om eländsijan administracijan pämehez' (mer). Völ administracijan valdas oma küläd: Zarečje, Krasnaja Gorka, Lamberg, Lahdenkülä, Nukuttalahti, Ojavois, Rantue, Tokkarlahti, Hümpölä, Valaam [54][55].

Lidnan Nevondištos om 15 deputatad, üks' valičese Nevondišton pämeheks[56].

Rajonan valdmehištod

Lidnas Kirovan irdal, pert' 11 om Sortavalan municipaližen rajonan administracii da Sortavalan rajonan deputatoiden Nevondišt.

Lidnan da rajonan sudan valdmehišton ezitab Sortavalan lidnalaine sud[57].

Ekonomik

Tegeližuz'

Sovetskijan aigan lidn kehitoitihe kut tegeližuden keskuz, sid' radoi ombluzfabrikvep..

Om kehitoitud mecmönd, sauvond (kut lidnas, muga i sen ümbrištos).

Kodi-kommunaline elomišt

Lämän Sortavala-lidnas andab ven.: ООО «Петербургтеплоэнерго»-kompanii, elektrovägen andab ven.: ОАО «Карельская энергосбытовая компания»-kompanii.

Lidnalaižen kotel'nijan trubad

Päorganizacii, mitte andab lidnale veden da otab redukahan veden puhtastusen täht om ven.: ЗАО «Карелводоканал»-organizacii, sen elomištos om 7 veziotandan pertid, sen lugus: I-n lendandan 7 vezivedostancijad, II-n lendandan vezipompiden stancijad; 2 vezipuhtastusen stancijad; 14 kanalizacijan vezipompiden stancijad; 5 kanalizacijan puhtastuzpertid.

Mönd- da holitesiden aloveh

Sortavala-lidnas oma erazvuiččed möndradištod. Oma fototavaroiden, elektrovägen tavaroiden, radiotavaroiden, elontehnikan da elektronikan, kaludišton, sauvondmaterialoiden laukad da toižed. Kirjoiden da kancel'arijan laukoiden keskes oma ühthižvenälaižed «Bukvojed» da «Kancel'arskaja Mekka» laukad. Söndtavaroiden laukoiden keskes enamba om ičevaličendlaukoid. Oma lidnas radištod elon täht: keričimištod, keng'töpajad, ateljed da toižed.

Lidnal om bohat jarmarkoiden mänetandan istorii, miččen jured oma Nikolo-Serdovolin pagastan aigaspäi. Läz pol't voz'sadad tradicijas unohttihe, no agrotegeližuden jarmarkad Sortavala-lidnas udištihe vodel 2000, niid mänetadas kevädel semendkun lopus da sügüzel sügüz'kun lopus — redukun augotišes[61].

Turizm

Sortavala-lidn om toine Petroskoin jäl'ghe Karjalan turistine keskuz. Suren rolin sid' vändab se azj, miše lidnapäi zavodisoiš turistvezimatkad Valaam-sarele: lidnan päpristanišpäi ujudas Meteor-pigalaivad da pened matklaivad, miččed vedas 20 % palomnikoid da matknikoid, kudambad tahtoidas kävuda sarele.

Sortavala-adivpert'

Suren verhan man turistoiden lugumäran andab enččiden Priladožjan eläjiden, kudambad nügüd' elädas Suomes nostal'gine turizm da völ lidnan ühtnend rahvahidenkeskeižes «Sini-vauvaz te»-turistmatkas, mitte vedase Norvegijan randalpäi päliči Švecijad da Suomed karjalan Pudož-lidnahasai[62].

Lidnas kehitoitase ičenaine turistine infrastruktur, radab kuverz'-se erazvuittušt korktust adivpertid («Sortavala», «Ladoga», «Kaunis», «Piipun Piha» da toižed). Kaiked lidnas om 11 adivpertid[63].

Vodel 2018 «Rojal' kan'jonas. Pördutez» turistmatk V Ühthižvenälaižel turistpremijal «Voden matk» 2018 sai Gran-pri ven.: «Лучший тур на событие»-nominacijas[64].

Kezal vodel 2019 om pästtud «Ruskealan ekspress»-retropojezd, pojezdan raudte om Sortavala — Ruskeala-mägenpuišt — Sortavala[65].

Sortavala-lidnan turistižiden tahoiden keskes melentartuižembad matknikoiden täht oma sortavalan pirdajan Kronid Gogolevan radoiden ozuteluzkeskuz, kudamban radod om tehtud puspäi čapandan mahtol[66], Pohjoižen Priladožjan muzei-turistine keskuz T. A. Hakkarainenan nimel[67], vanhan Sortavalan pertid, miččed om letud tetabil arhitektoroil voz'adan XIX lopus — voz'sadan XX augotišes; läz 90 lidnan pertil om taideh-kul'turine kal'huz', no äjäd niišpäi oma hubiš oloiš.

Sortavala om tetab minei ei muite… Melentartuine istorii, amuine čudokaz arhitektur. No kaik nece om holimatomudes. Pätan ičein pätegendaks tehta lidnan čomembaks ei vaiše suomen nostal'gijan matknikoiden täht, no i investoran täht [68].

— Aleksandr Sid'akin, enzne lidnan pämez', 2010 voz'

Ajamed

Sortavala-raudtestancii da Okt'abr'skan raudten Petroskoin erišton Sortavala-Keskuz-platform. Avtobusoiden vokzal. Planuruiše avaita lidnan turistižen rel'sajamid energijankogodajil[69].

Pristan'. Meteor-pigalaiv

Lidnan pristanišpäi ujudas laivad, miččed vedas Valaam-sarele matknikoid da palomnikoid. Valaamale voib ujuda Sortavalan purehvenehiden kluban motorvehehil[70] (om läz «Piipun-piha»-adivpertinno).

Lidnan plan da sauvotuz

Lidn levendase piduz' А129-trassad, ehtbokan — homendezbokan polhe da ümbri sidä om kuverz'-se penembid järvid. Ladogan järven rand om longibokan lidnan sauvotusen röun, ehtbokan polespäi sidä röunotas Airanne-järv da Karmalan'järv, lidnan alovehe mülüui pen' Tuhkalampi-järv. Sures Ladogaspäi lidnad kaičeb Riekkalansar', mitte erigoitase randaspäi Uittosalmel da Vorssunsalmel, miččidme voib ujuda Sortavala-lidnannoks homendezbokaspäi. Sarel sijadase kuverz'-se pos'olkad, miččed mülüba Sortavalan lidnalaižehe ümbruzkundaha, Sortavala-lidnanke niid ühtenzoitab pullosild. Suvipolespäi vezimatk lidnaha om Markatsimansalmi-laht.

Istoriližen lidnan palan jagab kahthe palaha Vakkolahti-laht, mitte suremb pala jäb sen homendezbokpolel; ühtenzoitab Karjalan sild-sal'men randad.

Uded äižiruižiden sauvotusiden rajonad oma keskusen homendezbokan poles, personaližiden pertiden rajonad oma ehtbokahapäi.

Uziden rajonoidelpäi pohjoižehe, sildan taga Karmalan'järven lahten päliči om Helülä-külä. Suvipoles lidn röunatab Hümpelä-külänke, mitte mülüb Sortavalan lidnalaižehe ümbruzkundaha. Lidnan päird om Karjalan ird, mitte zavodiše suvepolel А129-trassalpäi da ühtenzoitase pohjoižel А130-tenke[71][72].

Arhitektur

Lidnan keskmäižel tahol enamba oma kivesižed 3—4-žiruižed pertid voz'sadan XX (vozihesai 1930). Nece om sauvotused pohjoižen modernan (rahvahaližen romantizman), neiklassicizman, kaikid amuižembad — funkcionalizman stiliš, miččiden tegijad oma tetabad suomen arhitektorad Uno Verner Ul'berg, Gottlib Eliel' Saarinen, Juhan Jakob Arenburg da toižed. Sen ližaks, kaičihe äi puižid pertid, miččid sauvotihe kesk voz'sadad XIX ampir-stiliš. Kaikid melentartuižembad pertid oma[73]:

  • Suomen bankan pert' (arh. Uno Ul'berg, 1915 voz');
  • Ühtenzoittud pohjoižiden maiden bankan pert' (arh. «Gesellius-Lindgren-Saarinen»-firm, 1905 voz');
  • Licejan pert' (arh. Juhan Jakob Arenberg, 1901 voz');
  • Gimnazijan pert' (arh. Juhan Jakob Arenberg, 1911 voz');
  • Ortodoksižen Suomen jumalanpertin azjmehišton pert' da Ioanna Bogoslovan jumalanpert' (arh. Juhani Viiste, 1935 voz');
  • Kupcan Siitonenan pert' (arh. Ustin).
  • «Leanderan pert'». Arh. Eliel' Saarinen

    «Leanderan pert'». Arh. Eliel' Saarinen

  • Ühtenzoittud pohjoižiden maiden bankan (nügüd' počt). Arh. Uno Verner Ul'berg

    Ühtenzoittud pohjoižiden maiden bankan (nügüd' počt). Arh. Uno Verner Ul'berg

  • Enzne hengeližen literaturan «Risti ja Raamattu»-paindišton pert'. Arh. Väine Leander

    Enzne hengeližen literaturan «Risti ja Raamattu»-paindišton pert'. Arh. Väine Leander

  • Enzne Suomen bank (nügüd' Venäman Bank). Arh. Uno Verner Ul'berg

    Enzne Suomen bank (nügüd' Venäman Bank). Arh. Uno Verner Ul'berg

  • Enzne naižiden gimnazii. Arh. Juhan Jakob Arenberg

    Enzne naižiden gimnazii. Arh. Juhan Jakob Arenberg

  • Enzne naižiden gimnazii

    Enzne naižiden gimnazii

  • Nikolan jumalanpert'. Arh. Nikolai Greb'onka

    Nikolan jumalanpert'. Arh. Nikolai Greb'onka

  • Ortodoksižen Suomen jumalanpertin azjmehišton pert', nügüd' äifateraine pert'. Arh. Juhani Viiste

    Ortodoksižen Suomen jumalanpertin azjmehišton pert', nügüd' äifateraine pert'. Arh. Juhani Viiste

  • Pühän Ioanna Predtečin jumalanpert'. Arh. Juhani Viiste

    Pühän Ioanna Predtečin jumalanpert'. Arh. Juhani Viiste

  • Seurahuone-adivpert'Arh. Onni Tarjanne (1908), Erkki Huttunen (kohenduz 1939)

    Seurahuone-adivpert'Arh. Onni Tarjanne (1908), Erkki Huttunen (kohenduz 1939)

  • Raudtevokzal. Sulaku 2013

    Raudtevokzal. Sulaku 2013

  • Karjalan ird, pert' mozaikanke seinal. Sulaku 2013

    Karjalan ird, pert' mozaikanke seinal. Sulaku 2013

  • Istoriline lämoisambutajiden erišton pert'

    Istoriline lämoisambutajiden erišton pert'

Istorian muštpachad

  • Sovetskijoiden 728 voinmehen velliden kaum, kudambad oma riktud Suren Kodiman voinan aigan[74]. Vodel 1959 kaumal sijattihe vestatuzgrupp, kombul seižujan voinmehen da naižen lapsenke vestatusen gruppan[75].
  • Muštpacaz 25-voččen jubilejan muštoks Karjalan päzutandad Suomen valdaspäi Suren Kodiman voinan aigan. Muštpacaz om pandud vodel 1969 Petroskoin avtotel, nece om 122-mm gaubic, mitte om letud korktale pidimele [75].
  • Muštpacaz geroi-voinmehile, kudambad vodel 1941 polestiba Sortavala-lidnad. Om pandud 18-den kilometral Sortavala—Lahdenpohja avtotel vodel 1975[75].

Kul'tur da taideh

Lidnan kul'turelo om keskitadud ümbri kuverz'-se kul'turkeskust. Kronid Gogolevan ozuteluzkeskuses paiči tetaban vestajan kaikenaigašt ekspozicijad, mänetadas tematižid da tegijoiden ozutelusid.

Regionaline vep. mugažo om ozuteluzzal, kus ühtes päozutelusenke, mitte om omištadud röunan istarijale, paksus vedädas kul'turižed da tedoližed azjtegod.

Lidnalaižes kul'turpertiš mänetadas erazvuiččed kul'turazjtegod.

Vodel 1967 Toivo Hakkaraižen tomotusen mödhe Sortavala-lidnas om avaitud taidehstudii, jäl'ges sid' ohjanzi K. A. Gogolev. Škol radab tetaban ohjandajan metodikmaterialoden mödhe da om nimitadud hänen muštoks[76].

Lidnan lapsiden muzikškolas nored sortavalaižed opetas erazvuiččed muzik- da pajourokad[77]. Lähen lidnaspäi, Kirjavalahti-küläs voziden 1960 keskaigaspäi istoriližes pertiš «Aptekarin Jaskeläiženan kezapert'», mittte lendi Pauli Blomstedt vodel 1935, sijadase kompozitoroiden Sortavala-sädandpert'[78].

Vodelpäi 2008 joga kvartalan paidase lidnalaine Serdobol'-al'manah, miččes paindasoiš kirjutesed kodirandan istorijan tematikan mödhe da sijaližiden taidehradnikoiden sädandradod[79].

Sortavala-lidnan keskmäine kirjišt sijadase istoriližes Ratuša-pertiš, mitte om sauvotud vodel 1885 arhitektoran F. Šöströman projektan mödhe. Kirjištos oma jogapäiväližed venälaižiden kirjištoiden täht painusiden kogomused da völ om keratud literatur Priladožjan istorijas, kaičenfondas om 40 tuh. painust[80]. Kaiked lidnas om 3 kirjišt, sen luguspäi üks' om lapsiden[81].

Elokus vodel 2025 Vakkosal'm-puišton mugavuden projekt «Kividen sad» vägesti Ühthižvenälaižes lidnalaižen parahiman ümbrišton tegemižen projektoiden konkursas.

Tedo da openduz

Škol № 1

Sortavala-lidnas om 7 keskškolad, üks' ehtaline, 9 päivkodid, «Lapsiden da norišton sädairadon kehitoitusen keskuz» da lapsiden da norišton täht Pul's-keskuzvep. eläjile.

Lidnas radab Sortavalan kolledž, mitte om tehtud udištusen aigan, konz om ühtenzoittud Sortavalan mönd-ekonomine tehnikum da Sortavalan matehnikum. Om lidnas Öbokan ičenaižen politehnižen universitetan ezituz[83].

Tervhuden kaičend

Lidnas om kaks' läžundkodid: Sortavalan municipaližen rajonan keskmäine läžundkodi da Valdkundaližen V. A. Baranovan nimel läžundkodin sortavalan erišt, Venäman raudted-kompanijan läžundkodin poliklinik Sortavala-stancijal, koume aptekad[84].

Sport

Vodel 1929 om tehtud sportklub «Sortavalan Palloseura» (SPS). Vozil 1930 se om jagadud kahthe klubaha: «Sortavalan Palloseura» (SPS) da «Sortavan Pallo» (SP). Kluboiden päsportrodud oliba jaugmäč, pesapallo (suomen beisbolan variant) da jämäč mäčunke.

Vodel 1945 klub «Sortavalan Palloseura» sirdihe Suomehe, kus vodel 1946 sai uden jämäčklub «KalPa»-nimen (suom.: Kalevan Pallo (KalPa))[85].

Sportmehid lidnas vaumičeb Lapsiden sportškol № 3 — ülembaižen korktude openduzorganizacii likundan-spоrtan oblastiš. Sigä kehitoitase akademine sauvond, verkmäč (sen lugus kül'bendrandaine), stargjoksiisport da toižed sportrodud [86]. Sportvoibištelendad erazvuiččiš sportroduiš mänetadas lidnalaižel stadional, voden 2010 lopus zavodihe sen kompleksine udištuz' federaližen rahavaran den'goile[87].

Tal'ven aigan tradicioništi mänetadas Karjalan čempionat da pervensvo štargjoksiisportas arvostadud sportmastarin Sergei Hlebnikovan muštoks [88].

Sortavala-jaugmäčsebr vozil 1990 ühtni Suomen pervenstvan koumandes divizionas [89], vodel 1995 vägesti Rahvahidenkeskeižen öbokan ühtenzoitusen «Čempionoiden kubok»-turniras[90].

Ühtenzoituz

Lidnas radab kuverz'-se internet-provaideroid, erased niišpäi tehtas teleozutesen lidnas, ne anttas signalan kabel'ühtenzoitusen abul. Om lujas kehitoitud sputniktelevidenii — enamba pol't lidnan eläjid lugumäraspäi kactas kortad sel'ktust televidenijad. Vodelpäi 2013 Rostelekom-kompanii andab cifrovijan interaktivižen televidenijan.

Völ radab nel'l' mobiloperatorad: Megafon, Bilain, MTS, Tele-2. Stacionarižen pagižimühtnzoitusen todenzoitab Rostelekom-kompanii.

Vestištod

Sortavalas paindase kuverz'-se painust: Pohjoiže Priladožjan «Ladogan röun» — joganedaline lehtez[91], «Ladoga-Sortavala»-lehtez[92], da «Priladožjan Vestid»-lehtez[93]. Radab üks' sijaline Brevis-kabel'telekanal[94] da völ teleradiostancijad Jevropa Pl'us (100,3 FM), Russkoje Radio (100,8 FM), Avtoradio (101,9 FM), Radio Rossii / Karjalan radio (105,6 FM), (PLAN) Avtoradio (106,6 FM) da suomen Radio Nova[95]. Radab lidnalaine langradioverk.

Lidnad-sebranikad

Lidnan arvostadud rahvahanikad

Azjbumag «Sortavala-lidnan arvostadud rahvahanik»-arvnimen andandas om vahvištoitud vodel 1995[98].

Arvnimen andandan voz' Familii, nimi, tatannimi
1996 vep.
1997 vep.
1999 vep.
1999 Kajava L'udmila Ivanovna
1999 Tuomainen Nina Aleksandrovna
2000 Ahremčuk Boris Mihailovič
2000 Čertkov Ivan Nikitič
2001 Mitrofanova Lidia F'odorovna
2002 Bogomolov Pavel Sem'onovič
2002 Sem'onova Jekaterina Ivanovna
2005 Judin Jurii Borisovič
2006 Batunin Igor' Ivanovič
2007 Babuškin Mihail Andrejevič
2007 vep.
2008 Fedotova Svetlana Aleksejevna
2010 Sivenkov Nil Evarestovič
2011 Dovbn'a Valerii Jegorovič
2011 Tervonen L'udmila Ivanovna
2012 Pakšin Vladimir Vasiljevič
2014 Bredihina Nadežda Ivanovna
2014 Suetov Sergei Sergejevič
2016 protoijerei Andrei Bondarenko[99]

Tetabad eläjad

  • Aleksandr Dz'ubenko — Karjalan ASSRan külän elomišton arvostadud radnik.
  • Jurii Kožin — lendai[100].
  • Maiju Lassila — suomalaine kirjutai-valdankumainik, eli Sortavala-lidnas 17 vot.
  • vep. — tetab venälaine taidehkuvanik da tärtai. Eli vozil 1916—1918.
  • vep. — štarguijoksii-sportmez', SSSRan arvostadud sportmastar' (1982), voden 1982 mail'man čempion sprintmnogoborjas, Tal'veližiden olimpikvändoiden 1984 kaks'kerdaine hobedaine vägestai 1000 da 1500 metras.
  • Nikolai Aks'onov — sortavalan lapsiden sportškolan openik akademižes soudandas, Venäman arvostadud sportmastar'. Voden 1994 Dobroi Voli-vändoiden čempion. Olimpikvändoil Atlantas vodel 1996 sai bronzmedalin, Mail'man kubkan kaks'kerdaine čempion.
  • Eila Hiltunen — üks' mail'man tetabišpäi suomen vestajišpäi. Ezmäi kaiked om tetab, kut Sibeliusan muštpachan tegii.
  • Jurjo Kokko — suomen kirjutai. «Pessi da Il'l'uzia»-sarnan kirjutai.
  • Risto Olli Pitter Puhakka — suomen voinlendai. Suomen Il'mvoinvägiš služban aigan sai 42 vägestust il'mtoroiš.
  • Aleksandr Haritonov  — sovetskii pirdai, akvarelist.
  • Raisa Mustonen — sovetskii da venälaine kirjutai, ramaturg da scenarist[101].
  • Jevgenia Agapitova — karjalaine hirurg, Venäman arvostadud lekar'[102][103].
  • vep. — venälaine kirjutai da filosof, om sündunu Sortavala-lidnas vodel 1944.

Homaičendad

  1. ↑ Сортавальский муниципальный район
  2. ↑ https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx
  3. ↑ Поспелов Е. М. Географические названия мира. Топонимический словарь: Ок. 5000 единиц / отв. ред. Р. А. Агеева. — М.: Русские словари, 1998. — С. 392. — 503 с. — 3000 экз. — ISBN 5-89216-029-7.
  4. ↑ Географический энциклопедический словарь: географические названия / Гл. ред. В. М. Котляков. — 3-е изд., доп. — М.: Большая российская энциклопедия, 2003. — С. 703. — 903 с. — 5000 экз. — ISBN 5-85270-216-1.
  5. ↑ Словарь имён собственных. Дата обращения: 11 heinkud 2021. Архивировано 11 heinkud 2021 года.
  6. ↑ Со́ртавала // Большой энциклопедический словарь. — М.: Большая российская энциклопедия, 1998. — С. 1129.
  7. ↑ Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. A. F. Титов. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2011. — Т. 3: Р — Я. — С. 119. — 384 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-8430-0127-8.
  8. ↑ Географический энциклопедический словарь: географические названия / Гл. ред. В. М. Котляков. — 3-е изд., доп. — М.: Большая российская энциклопедия, 2003. — 903 с. — 5000 экз. — ISBN 5-85270-216-1.
  9. ↑ Сортавала. www.slovopedia.com. Дата обращения: 17 keväz'kud 2020. Архивировано 14 vilukud 2022 года. // Большой энциклопедический словарь
  10. ↑ Ударение также по: Сердобо́ль // Большой энциклопедический словарь. — М.: Большая российская энциклопедия, 1998. — С. 1087.
  11. ↑ Загадки, 2007, с. 84.
  12. ↑ 1 2 Загадки, 2007, с. 85.
  13. ↑ Nissilä, Viljo «Suomen Karjalan nimisto» (Ономастика финской Карелии)
  14. ↑ Точка на карте. Карелия N 106(953) за 8 октября 2002 года. www.gov.karelia.ru. Дата обращения: 17 keväz'kud 2020. Архивировано из оригинала 22 kül'mkud 2019 года.
  15. ↑ Судаков В. П. Сортавала-Сердоболь. Кирьяж. Дата обращения: 22 kül'mkud 2010. Архивировано 30 elokud 2012 года.
  16. ↑ Поспелов, Евгений Михайлович. Географические названия России: топонимический словарь. — Москва: АСТ; Астрель, 2008.. — С. 412. — 523 с. — ISBN 978-5-17-054966-5.
  17. ↑ Пашков А. М. Гербы и флаги Карелии. Российский центр вексиллологии и геральдики (1994). Дата обращения: 23 kül'mkud 2010. Архивировано 17 redukud 2011 года.
  18. ↑ Сакса А. И. Raudasižen voz'sadan Karjala — nece om Karjalan sündund. Кирьяж. Дата обращения: 28 elokud 2015. Архивировано 23 heinkud 2011 года.
  19. ↑ О происхождении нескольких карельских названий. Сайт посёлка Хелюля. Дата обращения: 13 vilukud 2011. Архивировано 9 keväz'kud 2011 года.
  20. ↑ Список податных домов 1590. Сайт посёлка Хелюля. Дата обращения: 13 vilukud 2011. Архивировано 7 uhokud 2011 года.
  21. ↑ ARKISTO: Höyrykonevalmistajia Suomessa (недоступная ссылка — история).
  22. ↑ Ааллокас. heninen.net. Дата обращения: 17 keväz'kud 2020. Архивировано 8 uhokud 2020 года.
  23. ↑ 2 февраля 1940. Heninen.net. Дата обращения: 17 keväz'kud 2020. Архивировано 21 uhokud 2020 года.
  24. ↑ 22 сентября 1944. Heninen.net. Дата обращения: 17 keväz'kud 2020. Архивировано 17 uhokud 2020 года.
  25. ↑ Сортавальский район (недоступная ссылка — история). Национальный архив Республики Карелия.
  26. ↑ Ведомости Верховного Совета СССР. № 30 (925), 1958 г.
  27. ↑ «Лукоморье»: новогодняя столица России – карельски – Ratanews.ru, RATANEWS. Дата обращения: 17 tal'vkud 2024.
  28. ↑ 1 2 Сортавальский район. Карелия. Туристский портал. Дата обращения: 25 kül'mkud 2010. Архивировано 23 elokud 2011 года.
  29. ↑ Кондратьева И. Города России. Энциклопедия. — Москва: Большая российская энциклопедия, 1994.
  30. ↑ Сортавальский район. Карелия 2000 — Русский север. Дата обращения: 25 kül'mkud 2010. Архивировано 14 heinkud 2010 года.
  31. ↑ Сортавала. Народная энциклопедия городов и регионов России «Мой город». Дата обращения: 23 kül'mkud 2010. Архивировано 26 kül'mkud 2010 года.
  32. ↑ Справка об исторических, культурных, демографических и национальных особенностях Сортавальского района. gov.karelia.ru. Дата обращения: 17 keväz'kud 2020. Архивировано из оригинала 17 uhokud 2018 года.
  33. ↑ Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.
  34. ↑ Всесоюзная перепись населения 1970 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.
  35. ↑ Всесоюзная перепись населения 1979 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.
  36. ↑ Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.
  37. ↑ Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более.
  38. ↑ Наиболее крупные города Республики Карелии (число жителей - оценка на 1 января 2008 года), тысяч человек.
  39. ↑ Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2009 года.
  40. ↑ Перепись населения 2010. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений.
  41. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года.
  42. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года.
  43. ↑ Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года.
  44. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года.
  45. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года.
  46. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года.
  47. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года.
  48. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года.
  49. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2020 года.
  50. ↑ Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более.
  51. ↑ Краткая история Свято-Никольской церкви. Официальный сайт Валаамского монастыря. Дата обращения: 24 kül'mkud 2010. Архивировано 27 elokud 2011 года.
  52. ↑ Краткие сведения о епархии. Православие в Карелии. Информационный портал Петрозаводской и Карельской епархии. Дата обращения: 24 kül'mkud 2010. Архивировано из оригинала 9 heinkud 2007 года.
  53. ↑ Лютеранская церковь в Сортавале. heninen.net. Дата обращения: 24 kül'mkud 2010. Архивировано 27 elokud 2011 года.
  54. ↑ Устав муниципального образования «Сортавальское городское поселение». Дата обращения: 23 kül'mkud 2010. Архивировано из оригинала 1 keväz'kud 2011 года.
  55. ↑ Оксана Чернышева. Мэр г. Сортавала: Это реформа ЖКХ заморозила город! Regnum (11 elokud 2010). Дата обращения: 23 kül'mkud 2010. Архивировано из оригинала 15 heinkud 2012 года.
  56. ↑ Поселения, входящие в состав Сортавальского муниципального района. Дата обращения: 23 kül'mkud 2010. Архивировано из оригинала 19 heinkud 2009 года.
  57. ↑ История Сортавальского городского суда. Дата обращения: 17 keväz'kud 2020. Архивировано 3 keväz'kud 2020 года.
  58. ↑ Степанова 3. М., Тогатов С. Д. Уверенным шагом. Очерк о Сортавальской швейной фабрике коммунистического труда. — Петрозаводск: Госиздат КАССР, 1962. — 58 с. с илл.
  59. ↑ Судаков В. Сортавальский мебельно-лыжный: Хроника ускорения. — Петрозаводск: Карелия, 1987. — 64 с.: ил.
  60. ↑ Сортавала. Ladoga Info. Дата обращения: 23 kül'mkud 2010. Архивировано из оригинала 18 elokud 2011 года.
  61. ↑ Корниченко Е. М. Традиция проведения ярмарок в городе Сортавала (историческая справка) (недоступная ссылка — история). Сайт Сортавальского муниципального района. Дата обращения: 25 kül'mkud 2010. Архивировано 27 elokud 2011 года.
  62. ↑ Туризм (недоступная ссылка — история). Сайт Сортавальского муниципального района. Дата обращения: 25 kül'mkud 2010. Архивировано 27 elokud 2011 года.
  63. ↑ Отели Сортавала (Sortavala) : каталог и описание гостиниц и отелей Сортавала. В отпуск. Дата обращения: 17 keväz'kud 2020.
  64. ↑ Всероссийская премия туристических маршрутов. Russian Travel Tour Awards. Стали известны имена лауреатов Всероссийской туристской премии «Маршрут года» 2018. tourawards.ru. Дата обращения: 22 tal'vkud 2024.
  65. ↑ NaParovoze.ru - Официальный сайт поезда "Рускеальский экспресс". О проекте. Купить билет. Маршрут поезда. naparovoze.ru. Дата обращения: 11 redukud 2024.
  66. ↑ Туристский потенциал города Сортавала. AllNW.ru. Дата обращения: 24 kül'mkud 2010. Архивировано 27 elokud 2011 года.
  67. ↑ МУП Региональный музейно-туристический центр Северного Приладожья. Музеи России. Дата обращения: 24 kül'mkud 2010. Архивировано 31 redukud 2011 года.
  68. ↑ Новый мэр Сортавалы: Политикой не занимаюсь. Хочу привести в порядок хозяйство города (Карелия)
  69. ↑ Запуск трамвайного сообщения в Сортавале перенесли
  70. ↑ Сортавальский яхт-клуб. Дата обращения: 23 kezakud 2010. Архивировано из оригинала 29 sulakud 2010 года.
  71. ↑ Карта Сортавалы. maps.at.ua. Дата обращения: 25 kül'mkud 2010. Архивировано 27 elokud 2011 года.
  72. ↑ Карта Сортавалы. Яндекс.карты. Дата обращения: 25 kül'mkud 2010. Архивировано 10 redukud 2013 года.
  73. ↑ Список объектов культурного наследия (памятников истории и культуры), находящихся на территории Сортавальского муниципального района. Дата обращения: 13 elokud 2008. Архивировано из оригинала 4 sulakud 2008 года.
  74. ↑ Братская могила советских воинов. monuments.karelia.ru. Дата обращения: 17 keväz'kud 2020. Архивировано 17 uhokud 2020 года.
  75. ↑ 1 2 3 Великая Отечественная война в Карелии: памятники и памятные места. — Петрозаводск, 2015. — 334 с.: ил.
  76. ↑ Детская художественная школа имени К. А. Гоголева (недоступная ссылка — история). Сайт Сортавальского муниципального района. Дата обращения: 26 kül'mkud 2010. Архивировано 27 elokud 2011 года.
  77. ↑ Детская музыкальная школа (недоступная ссылка — история). Сайт Сортавальского муниципального района. Дата обращения: 26 kül'mkud 2010. Архивировано 27 elokud 2011 года.
  78. ↑ Есть ли у Кирьявалахти будущее? Ладожская хроника (25 kezakud 2009). Дата обращения: 26 kül'mkud 2010. Архивировано 21 elokud 2014 года.
  79. ↑ «Сердоболь»: о людях и истории Приладожья. Официальный интернет-портал Республики Карелия. Дата обращения: 17 keväz'kud 2020. Архивировано из оригинала 12 uhokud 2017 года.
  80. ↑ Сайт Центральной городской библиотеки г. Сортавала (недоступная ссылка — история).
  81. ↑ Муниципальное учреждение «Сортавальская межпоселенческая централизованная библиотечная система» (недоступная ссылка — история). Сайт Сортавальского муниципального района. Дата обращения: 26 kül'mkud 2010. Архивировано 27 elokud 2011 года.
  82. ↑ Список образовательных учреждений Сортавальского муниципального района (недоступная ссылка — история). Сайт Сортавальского муниципального района. Дата обращения: 25 kül'mkud 2010. Архивировано 27 elokud 2011 года.
  83. ↑ Наши филиалы. Сайт Северо-Западного государственного заочного технического университета. Архивировано 27 elokud 2011 года.
  84. ↑ Здравоохранение (недоступная ссылка — история). Сайт Сортавальского муниципального района. Дата обращения: 25 kül'mkud 2010. Архивировано 27 elokud 2011 года.
  85. ↑ KalPa History. Дата обращения: 10 kezakud 2015. Архивировано из оригинала 10 kezakud 2015 года.
  86. ↑ Детско-юношеская спортивная школа (ДЮСШ) N3 (недоступная ссылка — история). Сайт Сортавальского муниципального района (28 vilukud 2010). Дата обращения: 25 kül'mkud 2010. Архивировано 27 elokud 2011 года.
  87. ↑ В Сортавале обновляют стадион. РИА Новости. Дата обращения: 25 kül'mkud 2010. Архивировано 27 elokud 2011 года.
  88. ↑ Состоялся Чемпионат и Первенство Карелии по конькобежному спорту памяти заслуженного мастера спорта Сергея Хлебникова (недоступная ссылка — история). Сайт Сортавальского муниципального района (28 vilukud 2010). Дата обращения: 25 kül'mkud 2010. Архивировано 27 elokud 2011 года.
  89. ↑ В России проведён матч чемпионата Финляндии. www.sport-express.ru. Дата обращения: 17 keväz'kud 2020. Архивировано 26 vilukud 2020 года.
  90. ↑ Профиль на сайте FootballFacts.ru
  91. ↑ Вестник «Ладожский край». Дата обращения: 25 kül'mkud 2010. Архивировано из оригинала 31 elokud 2011 года.
  92. ↑ Ладога-Сортавала, газета Сортавальского муниципального района. Дата обращения: 22 redukud 2015. Архивировано 10 vilukud 2016 года.
  93. ↑ Главная. ladoga-region.info. Дата обращения: 14 vilukud 2016. Архивировано 13 tal'vkud 2015 года.
  94. ↑ Брэвис-ТВ. Реестр печатных изданий. Дата обращения: 25 kül'mkud 2010. Архивировано из оригинала 31 semendkud 2013 года.
  95. ↑ Таблица частот. Сортавала.
  96. ↑ Партнёрства (города-побратимы). Генеральное консульство РФ в Мюнхене. Дата обращения: 22 vilukud 2011. Архивировано из оригинала 19 elokud 2011 года.
  97. ↑ Развитие международного сотрудничества (недоступная ссылка — история). Сайт Сортавальского муниципального района. Дата обращения: 22 vilukud 2011. Архивировано 27 elokud 2011 года.
  98. ↑ Почётные граждане г. Сортавала. Дата обращения: 15 sügüz'kud 2014. Архивировано из оригинала 21 elokud 2014 года.
  99. ↑ Василий Чалых. Вести Приладожья — Красуйся наш город, будь счастлив и молод. Дата обращения: 18 heinkud 2016. Архивировано 16 elokud 2016 года.
  100. ↑ Юрий Павлович Кожин — лётчик Божьей милостью. gazeta-licey.ru. Дата обращения: 17 keväz'kud 2020. Архивировано 4 elokud 2020 года.
  101. ↑ Лариса Генриховна Мустонен. Литературная карта Карелии. Дата обращения: 17 keväz'kud 2020. Архивировано 25 uhokud 2020 года.
  102. ↑ Награждённые государственными наградами Российской Федерации 28 декабря 2009 года. Официальный сайт Президента России. Дата обращения: 17 keväz'kud 2020. Архивировано 11 vilukud 2020 года.
  103. ↑ Хирург Республиканской больницы им. В. А. Баранова Евгения Агапитова получила награду в Кремле. Официальный интернет-портал Республики Карелия. Дата обращения: 17 keväz'kud 2020. Архивировано из оригинала 18 keväz'kud 2017 года.

Literatur

  • Сердоболь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  • Власов П. Н., Стафеев Б. М. Сортавала. — 2-е изд., испр. и доп. — Петрозаводск: Карелия, 1985. — 120 с.: ил. — (Города и районы Карелии).
  • Климат Сортавала // Под ред. Ц. А. Швер, Л. С. Раховой. — Л., 1988.
  • История архитектуры города Сортавала = Sortavalan arkkitehtuurin historia = The History of Architecture of the Town of Sortavala / Авт. текста Л. М. Попова; Пер. на англ. яз.: В. С. Новиков, В. П. Новикова; Пер. на фин. яз. Т. Приике. — Сортавала, Петрозаводск: Издат. Дом ПетроПресс, 1995. — 64 с.: ил. — Текст парал.: рус., фин., англ.
  • Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. A. F. Титов. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2011. — Т. 3: Р — Я. — С. 119. — 384 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-8430-0127-8.
  • Керт Г. М., Мамонтова Н. Н. Загадки карельской топонимики. — Изд. 3-е, испр. и доп. — Петрозаводск: Карелия, 2007. — 120 с. — ISBN 978-5-7378-0097-0.
  • Сортавала: Рек. указ. лит. / Гос. публ. б-ка КАССР. — Петрозаводск: Б. и., 1990. — 40 с. — (Города Карелии).

Lähtked

Om sadud "https://vep.ruwiki.ru/w/index.php?title=Sortavala&oldid=520749"