Suojärv

Рувики-späi
Lidn
Suojärv
Суоярви, Шуезе́рск
Suojärvi.jpg
Флаг Герб
Флаг Герб
62°05′ с. ш. 32°22′ в. д.GЯO
Valdkund  Venäma
Venäman subjekt Karjalan Valdkund
Municipaline rajon Suojärven rajon
Lidnalaine küläkund Suojärven
Lidnalaižen küläkundan pämez' Petrov Roman Vitaljevič[1][2]
Istorii da geografii
Om pandud XVI voz'sada
Lidn  voz' 1940
Pind 9 km²
Korktuz' meren pindan päl 155 m
Eläjad
Eläjad
  • 7190 чел. (2021)[3]
Rahvahad venälaižed, karjalaižed, suomalaižed
Uskondad ortodoksine uskond
Katoikonim suojarvcad, šujezercad
Lugu-identifikatorad
Telefonan kod +7 81457
Počtan indeks 186870, 186872
Kod ОКАТО 86250501000
Kod ОКТМО 86550000001

Suojärven municipaline ümbruz Karjalas
Suojärv (Россия)
Точка
Suojärv
Точка
Suojärv (Karjalan Valdkund)
Точка
<div class="ts-ПозКарта-метка" style="
 left:Avaldistõrge: Ootamatu <-tehtemärk%;
top:Avaldistõrge: Ootamatu <-tehtemärk%">
Blue pog.svg
Šablon:НП+/Районы
Точка
Suojärv
Логотип РУВИКИ.Медиа Mediafailad RUWIKI-tedoiš

Suojärv, aigemba — Šujezersk (ven.: Суоя́рви, ven.: Шуезе́рск)[4] (XVI voz'sadalpäi — Šujezerskan pagast, ven.: «болотное озеро») — lidn Karjalan suvipoles. Suojärven rajonan administrativine keskuz, mülüb Suojärven lidnalaižehe küläkundaha. Matk regionaližehe keskusehesai — Petroskoin lidnahasai om 132 km.

Suojärv augonpanend om tehtud XVI voz'sadal. Erazvuiččel aigal oli Novgorodan mal, mülüi Švecijan korolevstvaha, möhemba oli pandud Keskgol'man lenaha sihesai, kuni vodel 1721 ei mülüškanzi Venäman imperijaha. Tegihe lidnaks vodel 1940.

Voden 2021 tedoiden mödhe Suojärves eläb 7190 mest. Päazjas täs eläba venälaižed, karjalaižed da suomalaižed.

Etimologii

Nimi lidnale om anttud sikš, miše se seižub Suojärvel (ven.). Gidronim om tulnu karjalankeližiš suо da järvi sanoišpäi, ühthine znamoičend om suоjärvi, ven.: «болотное озеро»[5].

Geografii da il'mišt

Lidn seižub Karjalan suvipoles, 132 kilometras Petroskoišpäi Petroskoi — Suojärv avtodorogal, Suojärven suvirandal. Raudtensol'm om Suojärv I.

Suojärves om ven-vilu il'mišt lühüdan (kezakun lopuspäi elokun augotižehesai) veresen kezanke da akikenaigaižen nepsudenke voden pitte. Sadegiden sur' lugumär, eskai kuiviš kuiš. Köppenan il'mištoiden jagamižen mödhe — vajehtase nepsas kontinentaližespäi (Dfb indeks) subarktižehesai (Dfc indeks) il'mištohasai.

Suojärv
Ku Vil. Uho. Keväz'ku Sul. Semendku Kezaku Heinku Elo. Süg. Red. Kül'. Tal'. Voz'
Keskmäine maksimum, °C −7,1 −6,4 −1,8 5,1 13,0 17,6 21,0 18,3 12,8 5,2 −0,1 −3,5 6,0
Keskmäine temperatur, °C −9 −8,5 −4,4 1,7 9,2 14,1 17,6 15,2 10,1 3,4 −1,5 −5,3 3,5
Keskmäine minimum, °C −11,2 −10,8 −7,1 −1,9 4,6 9,9 13,7 11,9 7,4 1,5 −3,2 −7,3 0,5
Sadegiden lugumär, mm 56 47 47 42 59 75 91 88 67 68 66 70 776
Lähte: [6]

Istorii

Novgorodan mal

Ezmäižed eläjad tuliba Suojärven randale XIV voz'sadal. Voden 1500 arhivazjbumagoiš johtutadas Kaipaa-eländtahos, kus oli 20 tannast sojärven suvirandal (suojärv) — sigä, kus nügüd' oma lidnalaižed kvartalad. XVI—XVII voz'sadoil nece eländsija mülüi Novgorodan man (ven.) Vodskijaha pätinaha kut Šujezerskan pagast.

Švecijan valdas

Stolbovan mirkožmusen mödhe vodel 1617 eländtaho mülüškanzi Švecijan korolevstvaha. Vodelpäi 1636 mülüi Keksgol'man lenaha (ven.).

Venäman imperijas (1721—1918)

Petran I aigan jäl'ghe Pohjoižvoinad Ništadtan mirkožmusen mödhe vodel 1721 kaik Vanh Suomi, kuna mülüi eläntaho-ki, sirdihe Venälaižehe Carstvaha. Ottud territorijal oli tehtud Piterin gubernijan Viborgan provincii.

Vodel 1799 Šujezerskan volostin maorjad toiba Aleksandrovskijale zavodale 215924 pudad järven rudad[7]. Suojärven uskondsebras saskeltihe parahim kaikes Viborgan gubernijas (ven.) raudruda[8].

Vodel 1804 Šujezerskan volostin mad osti kaznal graf А. G. Orlov-Česmenskii da sauvoi Karatsalmen čugunsulatusen zavodan.

Vodel 1811 Viborgan gubernii mülüškanzi Suren Suomen kn'ažestvaha (vodel 1809 mülüškanzi Venäman imperijaha). Vodel 1812 territorii oli sirttud Suojarven volostihe.

Vodeks 1859 Suojärven kirhšpil'an (prihodan} toine pala mülüi Ilomantsin ujezdaha Kuopion gubernijaha, toine (Korpisel'kan kapellanstvanke) — Sal'men ujezdas Viborgan gubernijas[9].

Vodel 1917 Suomen kn'ažestvo tegihe ripmatomaks valdkundaks.

Suomi

Vodel 1926 oli sauvdud meczavod da fabrik, kus tehtihe karton.

Sovetsko-suomalaine voin (1939—1940)

Vointorad tal'vkus vodel 1939 läz Suojärved.
Suojärven kund territorijan kartal, mitte oli anttud Sovetskijale Sojuzale.

30. kül'mkud vodel 1939 zavodihe voin, Suojärven da Varpajärven rajonad varjoiči 12. ambunddivizii.

Tal'vkus vodel 1939 Rusttan armijan 8. armijan soldatad (ohjandai — divizijan komandir Ivan Habarov) sirdihe 86 ilometrad edehepäi, otiba Suojärv-lidnad, Loimolad da Pitkärantad. Tal'vkun vointoroiden aigan vodel 1939 sovetskijad komandirad pätiba, miše sovetskijad voiskad voižiba sada voinabud, ei täudu vaiše gruntovijoid avtodorogoid: Petroskoi — Veškelica — Čalna da Spasskaja Guba — Vohtjärv — Čalna (miččed ei mängoi Suomehe) da pidab sauvda raudted, miše Rusked Armii voiži tulda tänna.

Suojärves ei olend rahvahan evakuacijad, kaikiden küliden eläjad jäiba volostihe. 2. uhokud vodel 1940 Sovetskijan Sojuzan Ülembaižen Päohjandusen pätusen mödhe "Špionažad vasthapäi", kaik jätud suomalaižed eläjad oigetihe ottud territorijoišpäi Karjalan ASSRan tilaha eriližihe lagerihe. Suojärven prihodan eläjad 37 küläspäi da hutoraspäi (1329 mest) oli sirttud Interpos'olkaha[10].

Vilukuspäi sulakuhusai vodel 1940 sovetskijad raudtevoiskad tegiba raudted Petroskoišpäi Suojärvehesai. Dorogan piduz' oli 132 kilometrad. Sen sauvomine lopihe jäl'ghe mirkožmusen allekirjutust vodel 1940. Ezmäine pojezd ajoi udel raudtelinijal 15. keväz'kud vodel 1940[11][12]. 20. keväz'kud vodel 1940 Suojärvespäi oli heittud 56 ambundkorpusan štab. 23. kül'mkud necil-žo vodel se oli vajehtadud 7. armijan štabaha.

Vodel 1940 jäl'ghe Tal'vvoinad Moskvan mirkožmusen mödhe Viborgan gubernijan suremb pala oli anttud Sovetskii Sojuzale. Vodelpäi 1940 Suojärvi — Karjalan Avtonomižes SSRas.

Sur' Kodiman voin (1941—1945)

Suojärvi oli ottud suomalaižiden valdaha 13. heinkud vodel 1941.

Rusked armii oti ičeze valdaha Suojärved 11. heinkud vodel 1944.

Sivetskii aig

Vodel 1949 Sovetskijan Sojuzan ministroiden nevondišton pätusen mödhe "Azjtegoiš mecvaran udessündutamižen da kehitoitusen mödhe Karjalaiž-Suomalaižes SSRas" oli lasktud kucta Karjalaha ingermanlandižid suomalaižid. Vaiše rajonoiš, miččed oliba läheli Suomen mad, siš lugus Suojärves, heile kel'dihe eläda.

30. sügüz'kud vodel 1956 oli avaitud Suojärvi — Porosozero raudte. Raudten sauvomine mäni 6 vot.

Oliba rados Suojärven lespromhoz, pticefabrik, betonzavod, tipografii, Maisionvaran aviabaza, manröunan varjoičendotr'ad.

Eläjad

Eläjiden lugumär
1959[13]1970[14]1979[15]1989[16]1996[17]1998[17]2000[17]
6711942510 50711 77211 60011 40011 100
2001[17]2002[18]2005[17]2006[17]2007[17]2008[17]2009[19]
10 90011 60011 50011 20011 00010 90010 798
2010[20]2011[17]2012[21]2013[22]2014[23]2015[24]2016[25]
9766980095319383927091269076
2017[26]2018[27]2019[28]2020[29]2021[30]
90538920878186787190


2500
5000
7500
10 000
12 500
15 000
1959
1998
2006
2011
2016
2021

Venäman rahvahan kirjutamižen tedoiden mödhe vodel 2020, 1. redukuks vodel 2021 eläjiden lugun mödhe lidn oli sijal 1118 [31] Venäman lidnoiden keskes[32].

Sijaline ohjanduz

Kül'mkus vodel 2004 municipaližen reforman aigan Suojärvi-lidnas oli tehtud Suojärven lidnalaine küläkund.

Suojarven lidnad ohjandaba:

  • deputatoiden nevondišt,
  • pämez' (ülembaine pämez'),
  • administracii,
  • tarkištuzsebr.

Deputatoiden nevondištos om 15 deputatad, kudambad valitas nelläks vodeks minicipaližil valičusil ühtmandatižiden ümbrusiden mödhe. Deputatoiden lidnalaižen nevondišton radod ohjandab Lidnalaižen nevondišton pämez', kudambad valičeba nevondišton deputatad kesknezoi. Deputatad radaba ilman den'goita ičeze tahton mödhe.

Pämez' om sijaližen ohjandusen ülembaine valdmez'. Händast valitas minicipaližil valičusil, hän om lidnan administracijan pämez' da hän keradab necidä administracijad, ühtneb Lidnalaižen nevondišton deputatoiden ištundoihe da voib änestada mugažo.

Sijaližen sebran ühtnikad (nene oma ristitud, ked kaiken aigan eläba lidnas), kudambil om aktivine valičusiden oiktuz, valičeba lidnan pämehed nelläks vodeks. Pämehen radod tarkišteleba lidnan eläjad da nevondišt. Pämehen valičused märitas Karjalan Valdkundan zakonal, mitte om vahvištadud 27. kezakud vodel 2003 № 683-ЗРК "Municipaližiš valičusiš Karjalan Valdkundas".

Administracii teged kaik radod, vedäb azjoid da jagadab niid. Sihe mülüba municipaližed valdmehed da varapämehed. Lidnan pämez' ohjandab administracijad.

Tarkištuzsebr keradase sen täht, miše tarkištada sijališt büdžetad, sen projektan vaimičendad da jagamišt, mugažo sadud satust, mugažo ohjandab elomištod, mitte om municipalitetal.

Tarkištuzsebrad keradab lidnan nevondišt deputatoišpäi, sen pämehed vahvištoitab Suojärven lidnalaižen küläkundan nevondišt. Tarkištuzsebran radaig lopiše sil-žo aigal, konz lopiše nevondišton radaigkeskust.

Ekonomik

Venäman valdmehišton käskön mödhe 29. heinkud vodel 2014 № 1398-р "Monolidnoiden lugetišen vahvištoituses" lidn om pandud "Venäman monoprofeližed municipaližed eländtahod (monolidnad) kaikid jügedembanke social-ekonomižen olendanke"[33].

Vozihesai 1990 lidnan päpredprijatii oli Suojžrven kartonfabrik[34].

Nece fabrik saupsihe vodel 2010, a sid' oli möst avaitud[35].

Lehtišt

Lähteb eloho kaks' rajonlehtesed: "Suojärven vestnik" (ven.: «Суоярвский вестник» da "Gorodok" (ven.: «ГородОК».

TV:

  • Ezmäine kanal;
  • Rossia-1 / GTRK Karelia;
  • Kul'tura;
  • NTV.

Radio:

  • 70,91 UKV — "Radio Majak" (ei rada);
  • 72,47 UKV — "Radio Rossii" / "Karjalan radio" (ei rada);
  • 102.0 FM — "Russkoje radio";
  • 102.2 FM — "Radio Rossii" / "Karjalan radio".

Sido

Mobiloperatorad:

  • Megafon;
  • MTS;
  • Bilain;
  • TELE2;
  • YOTA.

Internet:

  • Rostelekom da toižed operatorad.

Pühäpertid

Vodel 2010 Suojärves oli sauvdud uz' kivesine Hristosan Raštvoiden pühäpert' arhitektoran irina Sobolevan projektan mödhe. 7. kül'mkud vodel 2010 Petroskoin da Karjalan arhijepiskop Manuil pühävalati jumalanpertid[36][37].

Melentartuisijad

Kul'turjäl'gestusen objektad

  • Raudtevokzalan pert' kaipa-stancijal (XX voz'sadan augotiž); Rževskii irdkujo, 9;
  • administrativine pert' (voded 1920—1930); nügüd' Lapsiden sädandradon pert'[38].

Vestatused da muštpachad

Muštpäiväd

Suojärves äi vozid pidetihe voin-istoriližen rekonstrukcijan festival', mitte oli omištadud sovetsko-suomalaižen tal'vvoinan (1939—1940) lopemižele, sen aigan ozutet'he vointora Kollasjärvel[43].

Galerei

Homaičendad

  1. Портал «Республика». Дата обращения: 26 elokud 2025.
  2. Официальный интернет-портал «Республика Карелия». Дата обращения: 26 elokud 2025.
  3. https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx
  4. Полное собраниiе законовъ Россiйской имперiи. — СПб., 1830. — С. 210.
  5. Поспелов, 2008, с. 423.
  6. Климат Суоярви. Дата обращения: 26 elokud 2025.
  7. Крестьянская железоделательная промышленность Северо-Западной России XVI--первой половины XIX в. (рус) // «Наука», Ленингр. отд-ние. — 1971.
  8. Морской сборник. — № 7. — 1862. — С. 101-102.
  9. Матеріалы для статистики Финляндіи. — 1859.
  10. Веригин С. Г. Карелия в годы военных испытаний: Политическое и социально-экономическое положение Советской Карелии в период Второй мировой войны 1939—1945 гг.. — Петрозаводск: ПетрГУ, 2009. — С. 544.
  11. Участие Железнодорожных войск в обеспечении боевой деятельности Красной Армии (1929—1940 годы). Дата обращения: 27 elokud 2025.
  12. Опыт строительства железных дорог в сложных природно-климатических условиях. Дата обращения: 27 elokud 2025.
  13. Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. Демоскоп Weekly. Дата обращения: 28 elokud 2025.
  14. Всесоюзная перепись населения 1970 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. Демоскоп Weekly. Дата обращения: 28 elokud 2025.
  15. Всесоюзная перепись населения 1979 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. Демоскоп Weekly. Дата обращения: 28 elokud 2025.
  16. Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. Дата обращения: 28 elokud 2025. Архивировано 26 sügüz'kud 2011 года.
  17. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Народная энциклопедия «Мой город». Суоярви
  18. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Дата обращения: 28 elokud 2025. Архивировано 3 uhokud 2012 года.
  19. Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2009 года. Дата обращения: 28 elokud 2025. Архивировано 18 semendkud 2015 года.
  20. Перепись населения 2010. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений. Федеральная служба государственной статистики. Дата обращения: 28 elokud 2025. Архивировано 6 sügüz'kud 2013 года.
  21. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. Дата обращения: 28 elokud 2025. Архивировано 16 semendkud 2013 года.
  22. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат (2013). — Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов. Дата обращения: 28 elokud 2025. Архивировано из оригинала 12 redukud 2013 года.
  23. Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. Дата обращения: 28 elokud 2025. Архивировано 10 elokud 2014 года.
  24. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. Дата обращения: 28 elokud 2025. Архивировано 23 sügüz'kud 2015 года.
  25. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года (5 redukud 2018). Дата обращения: 28 elokud 2025. Архивировано 8 semendkud 2021 года.
  26. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года (31 heinkud 2017). Дата обращения: 28 elokud 2025. Архивировано 31 heinkud 2017 года.
  27. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года. Дата обращения: 28 elokud 2025. Архивировано 26 heinkud 2018 года.
  28. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года. Дата обращения: 28 elokud 2025. Архивировано 2 semendkud 2021 года.
  29. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2020 года. Дата обращения: 28 elokud 2025. Архивировано 17 redukud 2020 года.
  30. Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более. Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года. На 1 октября 2021 года. Том 1. Численность и размещения населения (XLSX). Дата обращения: 28 elokud 2025. Архивировано 1 sügüz'kud 2022 года.
  31. с учётом городов Крыма
  32. Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более (XLSX).
  33. Распоряжение Правительства РФ от 29 июля 2014 года № 1398-р «Об утверждении перечня моногородов». Правительство РФ (29 heinkud 2014). Дата обращения: 27 elokud 2025.
  34. Суоярвский район. Дата обращения: 27 elokud 2025.
  35. ЗАО «КФ Суоярви». Дата обращения: 27 elokud 2025.
  36. В Суоярви освящен храм в честь Рождества Христова. Информационный отдел Петрозаводской и Карельской епархии (7 kül'mkud 2010). Дата обращения: 27 elokud 2025.
  37. Храм Рождества Христова г. Суоярви. Информационный портал Петрозаводской и Карельской епархии РПЦ (7 kül'mkud 2010). Дата обращения: 27 elokud 2025.
  38. Список объектов культурного наследия на территории Суоярвского муниципального района. Дата обращения: 27 elokud 2025.
  39. Братская могила советских воинов. Дата обращения: 27 elokud 2025.
  40. Великая Отечественная война в Карелии: памятники и памятные места. — Петрозаводск, 2015. — С. 334.
  41. Могила Героя Советского Союза П. А. Тикиляйнена. Дата обращения: 27 elokud 2025.
  42. Могила Героя Советского Союза Ф. А. Шельшакова. Дата обращения: 27 elokud 2025.
  43. Военно-исторический фестиваль "Карельские рубежи. Колласъярви", 2005. Дата обращения: 27 elokud 2025.

Literatur

  • Шейнблат Г. Ш. Суоярви. — Петрозаводск: Карелия, 1978. — 104 с.
  • Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов.. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2011. — Т. 3. — С. 151—152. — 384 с. — ISBN 978-5-8430-0127-8.
  • Поспелов Е. М. Географические названия России. Топонимический словарь. — М.: Астрель, АСТ, 2008. — 523 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-17-054966-5.

Lähtked