Gülling Edvard Aleksandrovič

Рувики-späi

Venäman tedoakademijan azjtarkištuz

Logo-ran.png
Om tehtud
Venäman tedoakademijan azjtarkištuz
Venäman tedoakademii
Edvard Otto Vil'gel'm Gülling
Edvard Otto Wilhelm Gylling
Edvard Gylling.jpg
Karjalan ASSRan Rahvahan komissaroiden nevondišton pämez'
reduku vodel 1923 — kül'mku vodel 1935
Ken oli ende radsija om vajehtadud; hän iče kut Karjalan radkommunan rajonan tegendkomitetan pämez'
Ken tuli jäl'ghe Pavel Bušujev
Karjalan radkommunan rajonan tegendkomitetan pämez'
uhoku vodel 1921 — reduku vodel 1923
Ken oli ende radsija om vajehtadud; hän iče kut Karjalan radkommunan Revkoman pämez'
Ken tuli jäl'ghe radsija om vajehtadud; hän iče kut Karjalan radkommunan rajonan tegendkomitetan pämez'
Sündundpäiv 30. kül'mkud 1881(1881-11-30)
Kolendpäiv 14. kezakud 1938(1938-06-14) (56 лет)
Mahapanendan sija
Partii Suomen kommunistine partii, Kaiken Sojuzan kommunistine partii vodelpäi 1920
Openduz
Pauklahjad
Radsija
Логотип РУВИКИ.Медиа Mediafailad RUWIKI-tedoiš

Edvard Otto Vil'gel'm Gülling (roč.: Edvard Otto Wilhelm Gylling [eːvard otːu vilhelm jylliŋ], ven.: Э́двард Алекса́ндрович Гю́ллинг, 30. kül'mkud 1881, Kuopio — 14. kezakud 1938, Moskva)) — suomalaine social-demokratine politik, Suomen seiman deputat, vozil 1908—1910 i 1911—1918, revol'ucioner, Rusttan gvardijan štaban pämez', Karjalan radkommunan ezmäine ohjandai, filologijan tedodoktor. Oli Sovetskijan Sojuzan Keskuztegendkomitetan kaikiden kucundoiden ühtnik.

Elostarin

Sündui 30. kül'mkud vodel 1881 Kuopios suomaližiden ročilaižiden kanzas[1], mitte mülüi keskklassaha. Hänen tat, Uno Aleksandr Gülling, oli raudtenradnikan. Mam — Jevgenia Viktoria Klotil'da Hel'singius. Edvard oli toižen lapsen kanzas, kaiked kanzas oli kümne last[2].

Edvardan laps'aig da noruz' mäniba vanhembiden usad'bas — Kalmaa bliz Ikaaližen pomestjes.

Vodel 1900 lopi licejan Juväsküläs, päzui opendamhas Imperatoran Aleksandran universitetha Gel'singforsas.

Vodel 1903 lopi universitetan "Ekonomik da statistik"-specialižuden mödhe. Oppi Suomen külänradon rahvahan elod.

Vodel 1909 sai filosofijan tedodoktoran arvnimen. Hänen dissertacii oli omištadud Suomen manfondan kehitoitusen istorijaha da matomiden manradnikoiden oloihe. Vozil 1910—1918 radoi docentan Aleksandran universitetas, vei ekonomižen statistikan kursad. Ühten aigan oli statistikan valdkundaližes Gel'singforsan statistikohjanduzkundas[1].

Politikrad

Vodel 1905 mülüškanzi Suomen social-demokratižehe partijaha, tugezi marksizmad.

Vozil 1906—1908 oli "Socialistižen kulehtesen" partijan painusen vastusenpidäjan toimitajan, sen tegiba Jurje Sirola, Otto Kuusinen da Sulo Vuolijki.

15. i 16. keväz'kud vodel 1907 Suomes valdkundas oliba ezmäižed valičused üks'honusižehe seimaha. Vozil 1908—1918 Edvard Gülling oli Seiman deputatan Suomen social-demokratižes partijaspäi.

Vozil 1913—1917 — Suomen social-demokratižes partijan ispolkoman ühtnik, a vozil 1917—1918 — Suomen social-demokratižes partijan pämez'.

Vodel 1918 hän mülüškanzi Suomen kommunistižehe partijaha, oli sen Keskuzkomitetan ühtnik.

Revol'ucii i rahvahaline voin Suomes

Suomen rahvahaližen voinan (ven.) (vep. aigan vodel 1918 Gülling radoi Suomen Rahvahan nevondištos raha-azjoiden ezitajan, jäl'ges — revol'ucijan valdmehišton varapämehen. Voden 1918 sulakuspäi — Suomen Rusttan gvardijan päštaban pämehen. Ühtni Viborgan polestusehe.

Revol'ucii sai tagaiškun, läz pol'vot Edvard Gülling tegi peitradod, voden 1918 lopus hän sirdihe Šveciaha i sigä radoi Stokgol'mas Suomen kommunistižen partijan keskuzkomitetan verazmaižes b'uros. Vodel 1919 — Kommunistižen internacionalan Skandinavijan komitetan sekretarin.

Karjala sovetskijan aigan

Sügüzel vodel 1919 Edvard Gülling oigenzi Iljič Leninale (ven.) (vep. "Taričusen Karjalan kommunas". Taričusen päidei oli siš, miše Karjalan kommunan sädand sijal Süvär'-jogespäi Pohjoiž-Ledovitijan valdmerehesai voib pätta koume problemad: todenzoitta Karjalan rahvahan melentartusid, ei antta Suomele voimust sada Päivnouzmpolišt Karjalad i tehta placdarman, miše vaumištadas revol'ucijaks Suomes da Skandinavižiš maiš. Necen taričusen mödhe Karjalan kommunale pidi tehtas socialistižeks buržuazižen Suomen valdkundan vastte.

RSFSRan ohjanduzkundas äi kerdoid letihe küzund Karjalan rahvahaliž-valdkundaližes sistemas. Keväz'kun lopus — sulakun augotišes vodel 1920 Sovetskijan Sojuzan valdmehišton pämez' V. I. Lenin pagiži necen polhe Venäman kommunistižen partijan IX suiman delegatoidenke.

V. I. Lenin kucui Güllingad Moskvaha i semendkus vodel 1920 Kreml'as oli pagin Leninan da Güllingan keskes, mugažo sihe ühtni suomalaine kommunist-emigrant, Suomen revol'ucijan valdmehišton enzne ühtnik J. K. Sirola "Karjalan avtonomižen valdkundan sädandan azjoid". Gülling tariči antta Karjalale ekonomižen ičevaldan. Lenin hüväksi Güllingan taričendan.

Semendkus vodel 1920 hän mülüškanzi Sovetskijan Sojuzan kommunistižehe partijaha.

8. kezakud vodel 1920 Ühthižvenälaižen keskuztegendkomitetan käskön mödhe Oloncan da Arhangel'skan agjoišpäi, kus eliba karjalaižed, oli sätud Karjalan redkommun[3]. Petroskoi tegihe gubernijan pälidnaks i Karjalan ičevaldan keskuseks.

Voden 1920 kezakuspäi voden 1921 uhokuhusai Gülling oli Karjalan radkommuna (ven.) (vep.n Revkoman ezmäižen pämehen.

Elokus vodel 1920 hänen ohjandusel norvegialaine inžener vaumišti projektoid, miččiden mödhe kehitoižihe Karjalan radkommun.

Nevondištoiden ühthižkarjalaižel suimal 11.-18. uhokud vodel 1921 Güllingad valitihe Karjalan radkommunan regionan tegendkomitetan ohjandajaks.

Heinkus vodel 1921 oli sätud Öbokan regionaline ekonomine nevondišt, mi grazi Karjalan radkommunan avtonomižele statusale. 23. sulakud vodel 1921 Edvard Gülling udes vastsihe Leninanke Kreml'as i eziti projektoid. Gülling RSFSRan verazmaižiden azjoiden rahvahan komissaroiden Georgii Čičerinan da RSFSRan valdmehišton pämehen Vladimir Leninan tugel tomoti käskön Karjalan radkommunan avtonomižiden oiktusiden vahvištoitandas. 26. sulakud vodel 1921 molembad azjbumagad — RSFSRan rahvahan komissaroiden nevondišton (ven.) (vep. da Radon i Polestusen Nevondišton käsköd oli hüväksitud. Vahvištoittud programmaha agjan kehitoitusen mödhe läheližikš vozikš mülüi mectegeližuden, bumagtegemižen da kivitegeližuden kehitoitand.

Vodel 1922 Gülling oli Karjalaiž-Murmanskan voinrevol'ucijankomitetan pämehen.

Tal'vkus vodel 1922 Edvard Güllingale čaptihe hur jaug professoran Genrih Turneran läžundkodiš Petrogradas. Hänen jaug putui jän haugoitesehe i zavodihe kibettund. Leikatusen jäl'ghe hän käveli tugeden kaluhu. Vodel 1925 ajoi Germaniaha, kus hänen täht tehtihe kaks' protezad[2].

Avtonomine Karjalan SSR

Heinkus vodel 1923 Karjalan radkommun oli tehtud Avtonomižeks Karjalan SSRaks. Güllingad valitihe AKSSRan rahvahan komissaroiden nevondišton pämeheks (ohjanzi nevondištod vodehesai 1935).

Sügüz'kus vodel 1930 AKSSRan rahvahan komissaroiden nevondišt sädi Karjalan tedo-oppindan institutan. Edvard Gülling tegihe sen pämeheks ühten aigan oldes valdmehišton pämehen. Varapämeheks hän pani Karjalan valdkundaližen muzejan pämest Stepan Makarjevad. Sen ližaks Gülling openzi Karjalan valdkundaližes pedagogižes institutas. Oli "Karjalan ekonomik da statistik"-kulehtesen toimituzkundan ühtnikan.

Oli RSFSRan Ühthižvenälaižen keskuztegendkomitetan ühtnikan äjak-se kucundoid. Oli Kaiken Sojuzan kommunistižen partijan Karjalan obkoman b'uron ühtnikan. Händast valitihe XI—XVI Ühthižvenälaižiden nevondištoiden da II—VII Kaiken Sojuzan nevondištoiden suimiden delegataks.

Gülling oli Karjalan tedokirjan ühten toimitajišpäi, rad sen tegemižen mödhe mäni vozil 1933—1936. No tedokirj ei olend paindud, a äjad sen toimitajad (niiden keskes E. Gülling, S. Makarjev, N. Vinogradov) oli türmatud i amptud[4].

Voziden 1930 keskes valdkundan pämest zavottihe kritikuida, händast väritadihe "buržuazižes rahvahaližudes".

Vilukus vodel 1935 V Kaiken Sojuzan kommunistižen partijan Karjalan regionan komitetan ištundal Güllingan politišt radod da kontrrevol'ucijan joukud hänen ohjandusel sudihe. Redukus vodel 1935 händast heittihe AKSSRan rahvahan komissaroiden nevondišt pämehen radsijalpäi.

Necikš aigaks elokus vodel 1935 Kaiken Sojuzan kommunistižen partijan Karjalan regionan komitetan sekretarin radsijalpäi heittihe Güllingan lähelišt üks'henged Gustav Roviod i oigetihe händast radole Moskvaha (oli türmatud i amptud vodel 1938).

Jevgenii Vargan pakičusen mödhe Kaiken Sojuzan kommunistižen partijan keskuzkomitetan orgb'uron pätusen mödhe 16. vilukud vodel 1936 Edvard Güllingad oigetihe oppindradole Moskvaha Sovetskijan Sojuzan mail'man manelomišton da politikan institutha[2].

Pidätand da ambund

17. heinkud vodel 1937 Güllingad pidätadihe azjan mödhe, mitte koski Güllingan "kontrrevol'ucijan rahvahaližen organizacijad[5].

Sudanmäričusen oli ezmäižen kategorijan repressii, mi znamoiči ambundad; "Moskva-keskuz"-lugetišehe № 25 voden 1938 kezakun 10. päiväspäi mülüi 88 mest, allekirjutiba Stalin i Molotov. Nelläs päiväs päliči 14. kezakud vodel 1938 Sovetskijan Sojuzan Ülembaižen nevondišton voinkollegii väriti Güllingad ühtnendas kontrrevol'ucijan terrorizmorganizacijaha (st. 58-1а-2-7-8-11 RSFSR) i sil-žo päiväl hän oli amptud "Kommunarka"-poligonal. Voziden 1937 i 1938 Moskvan ristituid amptihe Ježovan Sijaližiden azjoidenrahvahan komissariatan käsköiden mödhe 25. i 30. elokud i 11. i 20. sügüz'kud vodel 1937, miččed ozaižihe Keskuzkomitetan Politb'uron pätusen mödhe 2. heinkud sil-žo vodel[6].

Güllingale pördutadihe arvon 16. heinkud vodel 1955 Sovetskijan Sojuzan Ülembaižen nevondišton voinkollegijan pätusel.

Kanz

Vodel 1906 24-vozne Edvard nai Fanni Elizabet Ahrenal (roč.: Fanny Elisabeth Achren, 17.10.1885—6.09.1944[7]), Ikaalinenan lekarin tütrel[8]. Venčaind oli Ikaalinenan pühäkodiš 14. kezakud vodel 1906. Fanni Gülling oli türmatud 7. heinkud vodel 1938 kut Kodiman manitajan kanzan ühtnik 8 vodeks i oigetud radlagerihe. Hän koli Karlagan lageriš 6. sügüz'kud vodel 1944. 4. sulakud vodel 1956 hänele pördutadihe arvon.

Pühäkodi, kus venčaihe Edvard da Fanni.

Lapsed[9]:

  • tütred — Maja Elizabet Gülling (1907—1995) radoi opendajan Ivanovan agjan, Fanni Jelena G'ulling (1910—1995) radoi pä konstruktoran sauvondorganizacijas Iževskas;
  • poig — Valtter Eduardovič Gülling (1912—1988) radoi Tulan sauvondohjanduzkkundan päinženeran.

Pauklahjad

  • Radon rusttan flagan orden (20. sulakud vodel 1931 arvtegoiš RSFSRan edes Sovetskijan valdmehišton vahvištoitandan azjas Karjalas[2]);
  • "Sampo"-orden (5. kezakud vodel 2019, surman jäl'ghe; arvtegoiš Karjalan rahvahaližen valdkundaližen sädandas da vahvištoitandas)[10][11].

Mušt

  • Petroskoiš Güllingan nimel nimitadihe Sovetskijan randird Lososinka-jogensus — Güllingan randird.
  • Petroskoiš kaičihe pert', miččes eli Edvard Gülling vodehesai 1935. Siloi nece kaks'žiruine pert' oli elitine. Siš eliba kaik valdkundan pämehed.
  • Moskvas Gülling eli adresan mödhe: Sverdlovan avoird, pert' 3, fater 70.
  • Vodehesai 1936 Güllingan nimi oli Volodarskijan irdal Medvežja Gora-küläs.
Randird E. Güllingan nimel Petroskoiš

Homaičendad

  1. ↑ 1 2 Родился Эдуард Александрович Гюллинг, первый руководитель Карельской трудовой коммуны. Президентская библиотека имени Б. Н. Ельцина. Дата обращения: 18 tal'vkud 2025.
  2. ↑ 1 2 3 4 Эдвард Александрович Гюллинг — первый руководитель советской Карелии: [сборник документов]. — Петрозаводск: Periodika, 2020—712 с.
  3. ↑ Об образовании Корельской трудовой коммуны. Дата обращения: 18 tal'vkud 2025.
  4. ↑ Николай Николаевич Виноградов, как сотрудник Карельского научно-исследовательского института (1932—1937 гг.). Дата обращения: 18 tal'vkud 2025. Архивировано 3 sügüz'kud 2013 года.
  5. ↑ Гюллинг Эдуард. Дата обращения: 18 tal'vkud 2025.
  6. ↑ Место памяти Спецобъект НКВД «Коммунарка». Дата обращения: 18 tal'vkud 2025.
  7. ↑ Фани-Элизабет Карловна Гюллинг — информация о репрессиях финнов в СССР. Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  8. ↑ Viimeinen ruhtinas — Edvard Gylling. Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  9. ↑ Эдвард Гюллинг: сборник статей воспоминаний. — Иркутск: Изд-во ИрГТУ, 2011. — 130 с.
  10. ↑ Указ Главы Республики Карелия от 05.06.2019 № 41 «О награждении государственной наградой Республики Карелия». Дата обращения: 18 tal'vkud 2025.
  11. ↑ Первый руководитель Карельской Трудовой Коммуны Эдвард Гюллинг награждён орденом «Сампо». Дата обращения: 18 tal'vkud 2025.

Literatur

  • Ю. М. Килин (отв. сост.), В. В. Килина; при участии Н. А. Басовой, Е. В. Евсеевой, В. А. Марковой, Е. В. Усачевой. Эдвард Александрович Гюллинг — первый руководитель советской Карелии: [сборник документов]. — Петрозаводск: Periodika, 2020. — 712 с. — ISBN 978-5-88170-371-4.
  • Сто замечательных финнов = 100 suomalaista pienoiselämäkertaa venäjäksi / Ред. Тимо Вихавайнен (Timo Vihavainen); пер. финск. И. М. Соломеща. — Хельсинки: Общество финской литературы (Suomalaisen Kirjallisuuden Seura), 2004. — 814 с. — ISBN 951-746-522-X.
  • Tuure Vierros. Kalman poika. — Edico, 2006. — 216 с. — ISBN 9789529976027.
  • Anna-Lisa Sahlström. Viimeinen ruhtinas. — Teos, 2009. — 302 с. — ISBN 9789518511901.
  • Хейккинен С., Мауранен Т. Научная деятельность Эдварда Гюллинга. — 1988. — С. 127—138. //
  • А. И. Бутвило. Народные избранники Карелии: Депутаты высших представительных органов власти СССР, РСФСР, РФ от Карелии и высших представительных органов власти Карелии, 1923—2006: справочник. — Петрозаводск, 2006. — 320 с.

Lähtked

Om sadud "https://vep.ruwiki.ru/w/index.php?title=Gülling_Edvard_Aleksandrovič&oldid=528982"