Uhoku

Рувики-späi
← Uhoku →
Ez To Ko Ne Vi So Pü
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28  
2026. voz'
Февраль, Вепсский календарь по алфавиту, Респ Карелия, Петрозаводск.jpg

Uhoku (ven.: Февра́ль, latin.: Februārius mēnsis — "Februusan ku", "ku-puhtastai"; latin.: Februa — "puhtastami4en praznik") — voden toine ku Grigorianan da Julianan kalendarin mödhe, Amuižen Riman kaks'toštkümnenz' voden ku, mitte zavodihe edel Julii Cezarin reformad keväz'kuspäi. Nece om kaikid lühüdamb voden ku, da üksjaine ku, kus päividen lugumär om vähemb 30: 28 päiväd vodes da 29 päiväd visokosnijas vodes. Pohjoižes manpoliškos om tal'ven koumanz' ku, Suvimanpoliškos — kezan koumanz' ku.

Nügüdläižel aigal 16. uhokuhusai Grigorianan kalendarin mödhe päiväine om Kozerogan tähthudes, 16. uhokuspäi — Vodolejan tähthudes[1][2].

Statistik da tedod

Uhokun keskmäraine temperatur Jevropn pohjoižše palas (ozutesikš, Oslos): −2.4 vajehtusidenke −25 — 13.8 gradusad.

Nečkinskii rahvahaline puišt uhokus
Uhoku Suomes

Uhokun keskmäraine temperatur Venäman keskagjoiš, ozutesikš, Podmoskovjes: −9,6 °C vajehtusidenke −38,2 °C vodel 1929 -+5,7 °C vodel 1935[3].

Ku rindatada vilukunke, päiväižen paštatesen üleine aigmär kazvab 27 časuhusai, voib olda 59[3].

Zavodib tehta pezad must variš. Ovs'ankan da suren tijaižen ezmäine pajo. Sviristeliden keväz'tulend, kun lopuks — vilulinduiden lähtend. Kondi-emäl pezas sünduba poigaižed[3].

Hot' uhokus om vaše 28 päiväd vodes, nece om üksjaine ku vodes, mitte voib olda ilman täuz'kudamata. Paiči necidä uhoku om üksjaine ku, miččel kerdan kudes vodes da kaks' kerdad 11 vodes om nel'l' täuded seičemepäiväšt nedalid (jäl'gmäižen kerdan oli vozil 2010, 2021 da linneb vodel 2027).

Läz kerdan nelläs vodes uhokus om 29 päiväd. Ku nellänz' voz' jagase sadaha ilman loputa, ka ei sa jagada nelläha sadaha ilman loputa, sikš ližapäiv ei ližadu. Muga vodel 1900 visokosnii voz' oli jättud. Nügüd' visokosnijad voded linneba toine toižen jäl'ghe vodhesai 2100[4][5].

Istorii da etimologii

Uhoku taidehes

Uhoku — februarius mensis — amuiž-rimalaižil oli kalendarin ku, mitte oli tehtud Numa Pompilijan libo Tarkvinii Gordijan starinan mödhe. Amuižes (Romulan) kalendariš, miččen mödhe voz' jagase kümneks kuks da siš oli 304 päiväd, necidä kud, kut vilukud-ki, ei olend. Tehtud Numan (libo Tarkvinijan) kalendarin reforman abul tahtoitihe tehta päiväižen-kudmaižen voz' (voib olda, päiväižen-kudmaižen cikl); sen täht oli tehtud kaks' ut kud, viluku da uhoku, uhokul lopihe voz' rimalaižil, da siš oli 28 päiväd (üksjaine endevanh ku, kus oli 28 päiväd; toižiš kuiš oliba toižed lugud, amuiž-rumalaižiden melen mödhe, ned toiba ozad). Om tozi tetpas, miše kaikid möhemb vodelpäi 153 edel meiden erad voden augotiž oli sirttud 1. vilukuks, uhoku tuli toižele sijale rimalaižiden kuiden mödhe. Makrobijan "Saturnalijoiš" om sanutud, miše voden augotišen sirdänd vilukuks oli tehtud Numan tahton mödhe, konz oli ližatud viluku da uhoku kalendarihe.

Uhokun nimi om Etruskin manaluižen carstvan jumalan Februus-nimespäivep. praznikan aigan (15. uhokud — dies februatus), endevanhan kudmaižen kalendarin mödhe se oli täuz'kudman aigan. Konz tehtihe päiväižen-kudmaižen ciklan, pidi ližata kud, rimalaižed paniba niid 23. da 24. uhokun keskes (4-voččen ciklan aigan — toižel da nelländel vodel). Julii Cezarin aigan, kudamb tegi nel'l'vottušt ciklad, kus oli koume vot 365 päivänke da üks' voz' 366 päivänke, jäl'gmäižen voden uhokus oli 29 päiväd, da 23. uhokud oli seičemenz' päiv keväz'kuhusai (a. d. VII Kal. Mart.), 24. uhokud — kudenz', 25. uhokud — kudenz' päiv keväz'kuhusai (a. d. VI Kal. Mart, posteriorem и priorem). Sikš ku kudended päiväd oli kaks' keväz'kuhusai kalendarihesai, ka voz', miččes uhokus oli 29 päiväd, nimitihe annus bissextus, toižil sanoil kahtišti kudenz' (sišpäi année bissextile, meiden visokosnii voz'). Uhoku oli jäl'gmäine voden ku, kut grekalaižes, muga rimalaižes kalendariš, sikš ližapäiv pandihe voden jäl'gmäižes kus, ozutesikš grekalaižed pandihe necidä päiväd kun lophu, rimalaižed vides jäl'gmäižed päiväs kus[6].

Istoriližiš jevropalaižiš uhokun nimiš oma endevanhad anglialaižed nimed: Solmonath ("redukaz ku") da Kale-monath ("kapustan ku") da znamoičend, mittušt andoi Karl Sur' — Hornung (nahodib amuiž-islandijaha hjarn-sanaha — "kül'dud lumen kogo"[7]). Amuiž-venälaižes kalendariš (edel ortodoksižen vahvištoitandad) kun nimi oli ven.: 'сечень', rahvahaližiš kalendariš mugažo — ven.: 'вьюговей, бокогрей, снежень, межень, лютый, кривые дороги'.

Venän kel'he uhokun nimi tuli cerkovno-slavilaižes февруарь-sanaspäi, mitte om ottud latinin kelespäi (februārius), a se keskgrekalaižes kelespäi (φεβρουάρι(ο)ς). Kun nimi oli mugažo ven.: 'феврарь, феуларь'[8].

Vozil 1930 da 1931 SSSRas oli idei tehta sovetskii revol'ucijan kalendar', kuna mülüiži 30. uhokud, no idei ei löudand tuged.

Amuiž-Irlandijas 1. uhokul tehtihe Imbolk-praznik, mitte pagiži kargučuižiden sündumižen polhe, tradicijan mödhe siš aigaspäi zavodihe keväz', a uhoku oli ezmäine keväden ku[9].

Toižil kelil

"Uhoku" (Leanardo Bassanon taidehkuva, voded 1595/1600)

Jevropan äjiš keliš uhokun nimi om tehtud latinalaižen tradicijan mödhe. No om erasid poikpolid.

Suomen kelel ku nimitadas helmikuu, toižil sanoil "hel'min ku", sikš ku lumi, konz suli puiš, tegeb tippuižid, ned kül'meba, johtutaba hel'mid. Čehijan kelel uhoku om únor , nořiti se-sanaspäi — "süveneda" (voib olda jän sulamižen taguiči jogiš, mitte ülähänpäi katase vedel). Ukrainan kelel uhoku — лютий, belorussijan kelel — люты, pol'šan kelel — luty, toižil sanoil "vilu" (žal'l'otoi, käred). Horvatijan kelel uhoku — veljača — "sur'": nimi, voib olda, mäneb Veljak-sanaspäi, nece om üks' vanhembiš Sretenjan praznikoišpäi, mitte oli 2. uhokud, voib olda, sil om toine znamoičend, mitte om sidotud slavilaižiden paganjumaloidenke. Turkan kelel uhokun nimi — Şubat — sirijan "sobat"-sanaspäi. Litvan kelel se om vasaris (vasara — "keza", nahodib amuiž-indialaižehe vasar-sanaha — "aigoiš"[10]).

Nügüdläižil kitajan da japonijan kelel uhoku znamoičeb kut "toine ku". Amuiž-japonialaižes kudmaižen kalendariš ku, mitte om läheli uhokud nimitadas Kisaragikš (如月, 絹更月 libo 衣更月, toižil sanoil "sobiden vajehtamižen ku"). Toižed endevanhad japonialaižed nimed, miččed mülüba uhokuhu: Mumecuki (梅見月, toižil sanoil "ku, konz voib nägištada slivan änikod") da Konomecuki (木目月 — "ku, konz pud saba ut elod").

Praznikad

"Uhoku" (Gercogan Berriiskijan čoma časoslov, voded 1410—1490)

Homaičendad

  1. ↑ За год Солнце проходит не через 12, а через 13 созвездий. Новый знак зодиака — «Змееносец». Дата обращения: 28 kül'mkud 2025. Архивировано 20 sügüz'kud 2011 года.
  2. ↑ Климишин И. А. Календарь и хронология. — Изд. 3. — М.: Наука. Гл. ред. физ.-мат. лит., 1990. — С. 41. — 478 с. — 105 000 экз. — ISBN 5-02-014354-5.
  3. ↑ 1 2 3 4 В. Д. Грошев. Календарь российского земледельца (народные обычаи и приметы). — МСХА. — М., 1991. — С. 10. — ISBN 5-7230-0074-8.
  4. ↑ Leap years : Time & timekeeping : Fact files & in-depth : Learning : NMM (англ.). web.archive.org. Дата обращения: 28 kül'mkud 2025.
  5. ↑ USNO (U.S. Naval Observatory): Leap Years. Дата обращения: 28 kül'mkud 2025.
  6. ↑ Макробий. Книга первая, главы 12—16 // Сатурналии.
  7. ↑ Фасмер Макс Этимологический словарь русского языка. web.archive.org. Дата обращения: 28 kül'mkud 2025.
  8. ↑ Фасмер Макс «Этимологический словарь русского языка» (онлайн версия), Февраль. web.archive.org. Дата обращения: 28 kül'mkud 2025.
  9. ↑ Праздники кельтов. web.archive.org. Дата обращения: 28 kül'mkud 2025.
  10. ↑ весна, этимология весна, весна этимология и происхождение « Этимологический словарь русского языка. Фасмер Макс (online онлайн версия) « Русский язык « Classes.ru. web.archive.org. Дата обращения: 25 kül'mkud 2025.
  11. ↑ Указ Президента РФ № 86. kremlin.ru (21 uhokud 2015). Дата обращения: 28 kül'mkud 2025. Архивировано 24 uhokud 2016 года.
  12. ↑ Сергей Птичкин. Вежливые люди получили свой День, Российская газета (27 uhokud 2015). Архивировано 27 uhokud 2015 года. Дата обращения: 29 kül'mkud 2025.

Literatur

  • Круглый год. Русский земледельческий календарь. — М.: Правда, 1989. — ISBN 5-253-00598-6.
  • Народный Месяцеслов. — М.: Современник, 1992. — ISBN 5-270-01376-2.

Lähtked

  • Февраль // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. Статья Обнорского Н. П.
  • Календарь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. Статья Витковского В. В.
Kud

Viluku | Uhoku | Keväz'ku | Sulaku | Semendku | Kezaku | Heinku | Eloku | Sügüz'ku | Reduku | Kül'mku | Tal'vku

Om sadud "https://vep.ruwiki.ru/w/index.php?title=Uhoku&oldid=517614"