Sämozero (järv)

Järv
Sämozero
карельск. Seämärvi
Suvirand läz Sämozero-küläd
Morfometrii
Meren pindan päl	106 m
Suruz'	24,6 × 15,1 km
Pind	266 km²
Mär	1,79 km³
Randišt	159,2 km
Kaikid suremb süvüz';	24,5 m
Kesksüvüz'	6,7 m
Gidrologii
Mieralizacijan tip	solatoi
Sel'ktuz'	0,7—4,5 m
Vezikeradusen basseinan pind
Basseinan pind	1550 km²
Järvehe lankteba	Aimenenegi, Malaja Suna, Sudak, Kivač, Kudama
Järvespäi jokseba	Säpsä-jogi
Vezisistem	Säpsä → Vagatozero → Šuja → Logmozero → Änine → Süvär' → Ladogan järv → Neva → Baltian meri
Sijaduz
Identifikatorad
Код в ГВР: 01040100111102000017259
Sämozero
Mediafailad RUWIKI-tedoiš

Sämozero (karj.: Seämärvi, suom.: Säämäjärvi, ven.: Ся́мозеро) — järv Karjalan suvipalas. Sen zirkolpind om 266 km², basseinan pind — 1550 km². Vezimülündmär — 1,79 km³. Korktuz' meren pindan al — 106 m.

Sämozeron eläjiš johtutadihe tohkirjeižes № 131 (voded 1370 — voziden 1380 augotiž).

Gidrografii

Randpalan enambišt mülüb Präžan rajonaha, järven päivlaskman rand mülüb Suojärven rajonaha. Järv om 70 kilometras Änižespäi da Karjalan pälidnaspäi, Petroskoišpäi. Sämozero mülüb Šuja-jogen basseinaha (Jogi lankteb Logmozeroho). Kut äjad toižed Karjalan järved, Sämozero om jäaigan järv. Necen polhe todištaba sared, lahted, sal'med i pen' süvüz'. Se jädub redukus, jä lähteb sulakus-semendkus.

Järven täudand da veden pind

Järves om vedenvajehtand, järv om sidotud äjiden mecjärvidenke jogiden abul. Päivnouzman polespäi järvespäi jokseb Säpsä-jogi, Šujan ližajogi. Järvel om äi ližajogid, penid jogižid da ojaižid. Surembad ližajoged oma Malaja Suna, Sudak (jogi lankteb Sämozero-järvehe), Kivač (jogi lankteb Sämozero-järvehe), Kudama, pened joged 10-40 km pidudel lankteba pohjoižespäi. Järven veden pind vajehtase londusen abul. Äivozne veden pindan vajehtusiden üläamplitud om 0,79 m, keskamplitud — 0,49 m.

Järved

Mugažo Sämozeron basseinaha mülüba veziuitod:

• Lahtenperä,
• Lakšozero,
• Oskarvi,
• Imatozero.

Reljef

Järv om ovalan formal, om äi lahtid, miččišpäi surembad oma Essoilan, Kurmolan, Särgilahta-, Kuhaguba-, Lahta-, Čuinavolokan lahted. Järves om 80 sart, miččiden üleine pind om 4,3 km², niišpäi surembad oma — Ruočinsuari, Peldosuari, Küčinsuari, Kudamsuari, Fokensuari. Randad päazjas oma madalad, ned oma leterandad vai kivisižed ülüsed, erašti vasttase kal'l'oikaz rand. Järven suvi-päivnouzman pautked oma korktad (20—35 m), öbokas oma madalad ( 10-hesai m). Pohjan jügedan reljefan taguiči om äi lodoid. Järven pohjal päazjas om vihand muda da savi, lodan sijas om lete-kivisine pohj, sur' pind om kattud järvrudal.

Živat- da kazvmuzmail'm

Järves eläb kalan 21 rodsugud, niiden keskes oma atlantikan lohi, sig, kuha, harius, räpus evropalaine. Mugažo oma ahven, madeh, särg, haug', säunaz, golavl', lahn, želec, gustera, jorš. Kazvab rogo, grečiha da rdestami.

Eländtahod da ajamed

Järven randadme sijadase mugomad küläd: Ruga, Kudama, Lahta, Čuinavolok, Säpsä, Čuralahta, Ahpoila, Kärgälä, Sämozero, Alökka, Essoila, Ugmoila, Angenlahta, Kiškoila, Kurmoila, Inžunavolok, Särgilahta, Pavšoila, Vehkusel'ga, Čalka. Läz randad oma kezaküläd, lagerid da lebukeskused.

XIX voz'sadan lophusai ühtel järven sarel eliba ristitud. Randküliš eliba livvilaižed-karjaližed, hö pagižiba karjalaks. Tämbei Sämozero-järven randküliš päazjas pagištas venäks.

Vozil 1950 matknikoid ehtatadihe laivoil. Belomorskan-Änižen laivišt kävuti МК-11- da МК-12-motokateroid, Karjalan ASSRan kommunaližen elomišton ministerstv kävuti МК-14 (ПС-52)-kateroid (valdmad — Essoila-pristan').

Sur' raudtestancii oli Essoila-küläs, toižed stancijad, Sen'ga, koumes kilometras Sämozero- da Imatozero-külišpäi, te stancijaspäi Kurmoilahasai. Järven suvirandadme Essoilan siriči mäneb avtote A-133 Petroskoi-Suojärvi. Pohjoiž-päivnouzman randadme om mecte Kudamahasai. Suvi-päivlaskman polespäi om sara tespäi A-133 Särgilahtan siriči i edemba pohjoižehe. Öbokan polespäi mecte ümbärdab Petusjärved.

Voziden 1970 augotišes järven randoil kuvatihe ven.: А зори здесь тихие-fil'm. Vozil 1980 Ruga-küläs Sämozeron randal kuvatihe ven.: Холодное лето пятьдесят третьего…-fil'm.

Kävutand elomištos

Voziden 1980 lophusai radoi Petroskoin kalakombinatan kalakeskuz — pütihe räpusad, sigad da kuhad. Sämozero-järvespäi mäneb vezivedo Essoilan-külähä. Järven randoil om letud erazvuiččed turistkeskused. Sämozero om popul'arine sija lebun, kalatesen da veziturizman täht.

Ozatomuded

18. kezakud vodel 2016 järves kukerzihe kaks' veneht lapsidenke, kudambad oliba lebulageriš läz Särgilahta-küläd. 14 last koliba. Karjalan pämehen Aleksandr Hudilaižen pätusen mödhe 20. kezakud Karjalas mäni opalaigan päiv, Moskvan mer Sergei Sob'anin necil-žo päiväl tegi opalaigan päiväd Moskvas.

Homaičendad

Literatur

• Анпилогов А. В. Поселения эпохи раннего железа на северном побережье озера Сямозера. — Петрозаводск, 1965.
• Анпилогов А. В. Древняя железоделательная мастерская на северном побережье озера Сямозеро // Новые памятники истории древней Карелии: Археологический сборник. — М. — С. 178—184.
• Озёра Карелии(ven.) / Александров Б. М., Зыцарь Н. А., Новиков П. И., Покровский В. В., Правдин И. Ф. — Петрозаводск: Госиздат Карельской АССР, 1959. — С. 163—182. — 618 с. — 3000 экз.
• Григорьев С. В., Грицевская Г. Л. Каталог озёр Карелии(ven.). — Москва: АН СССР [Ленингр. отделение], 1959. — 239 с.
• Карелия: энциклопедия: в 3 т / гл. ред. А. Ф. Титов. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2011. — С. 157—384. — ISBN 978-5-8430-0127-8.
• Косменко М. Г. 1980 — Многослойное поселение Кудома XI на Сямозере // Новые археологические памятники Карелии и Кольского полуострова. — Петрозаводск. — С. 95—147.

Lähtked

• Сямозеро