Muštpacaz P'otr I:n muštoks (Petroskoi)

Рувики-späi
Muštpacaz
Imperatoran Suren Petran, Petroskoin augonpanijan, muštpacaz
karj.: Pietaren Šuuren muistopačas
Petrozavodsk 06-2017 img50 Peter I monument.jpg
61°47′26″ с. ш. 34°23′23″ в. д.GЯO
Valdkund  Venäma
Sija Petroskoi, P'otran puišt
Projektan avtor vestai Ivan Šreder
arhitektor Ippolit Monigetti
Arhitektor Ippolit Monighetti[d]
Sündundpäiv 1873
Sauvomine 1872—1873 voded
Status Venäman rahvahiden kul'turjäl'gestusen objekt federaližel znamoičendal Venäman rahvahiden kul'turjäl'gestusen objekt federaližel znamoičendal. Рег. № 101410188970006 (ЕГРОКН). Objekt № 1010007000 (БД Викигида)
Rad udovletvoriteline
Логотип РУВИКИ.Медиа Mediafailad RUWIKI-tedoiš

Imperatoran Suren Petran, Petroskoi-lidnan augonpanijan muštpacaz (ven.: Памятник императору Петру Великому, основателю Петрозаводска, karj.: Pietaren Šuuren muistopačas) om ezmäižen venälaižen imperatoran P'otr I muštpacaz, miččen tegiba vestai Ivan Nikolajevič Šreder da arhitektor Ippolit Antonovič Monigetti Petroskoi-lidnas.

Muštpachan sijadusen shem

Muštpachan augon panend oli 30. semendkud vodel 1872 Petran Suren 200-voččen jubilejan muštoks, a oli avaitud 29. kezakud vodel 1873 Aleksandran zavodan 100-voččen jubilejan muštoks[1][2]. Om federaližen znamoičendan Venäman kul'turjäl'gestusen objekt (monumentaližen taidehen muštpacaz) (1960)[3]. Muštpachan tegendan tomotai om Oloncan gubernijan gubernator Grigorii Grigorjevič Grigorjev[1][4].

Tedod muštpachas

Muštpacaz sijadase Petran skveran keskes[5], mitte om röunotud homendezbokpolespäi pričaloil, ehtbokpolespäi Änižen randištol, longibokpolespäi vezivikzalal da Karl Marksan päirdal daöbokpolespäi Änižen Petroskoin lahtel[3]. Skveran projektan tegi arhitektor V'ačeslav Vasiljevič Bugašev[6]. Skveran kesktandreh, miččel seižub muštpacaz, om kattud Šokšun babarmmujuižel kvarcital[3]. Sihe mäneb kahesa tehut, miččed om kattud kivimuruil, tehuiden möto kazdas dekorativižed penzhištod[3]. Puišt om ištutadud koivuil. Muštpachan ümbri om kahesačogaine änikgräd, mitte om aidoitud tagotud raudristikol[3].

P'otr om ozutadud seišti, hur jaug om vähähk oigetud edehe[3]. Päl om voinpraznikmundir kombuihesai, mitte om vösttud völ; oiktan hardjon päliči om pandud ordenlent, rindhal om Andrejevan tähtaz (ven.) (vep., jaugoš oma botfort-sapkad šporoidenke, a bokal rippub špag[3]. Imperatoran oiged käzi ozutab Petroskoin augon panendan Lohijogen sun sijale, kus vodel 1703 oli pandud metallurgine da oružjan zavod; hural pästtud kädes P'otr pidäb käzikirjutuz[3]. Figur om valatud bronzaspäi. Nel'l'poline alanduz om tehtud muštpachiden barokko-tradicijas serdobolin granitaspäi[прим. 1][3]. Alandusel ezipolel om kartuš da bronzkirjamil om kirjutadud sanad:

Petr Postament.jpg   Muštpachan alandusel om kirjutez:

Imperatorale
Sur' Petrale
Petroskoin
augun panijale

1703
1672—1872

Muštpachan ühthine korktuz' om 6 metrad 30 santimetrad, P'otran figuran korktuz' om 2 metrad 90 santimetrad, alandusel — 3 metrad 40 santimetrad[7]. Imperatoran statujan jugu om enamba 1 tonnad[7].

Kuverdas-se kümenikas metras muštpachaspäi om sijatud muštlaud, mitte lühüdas starinoičeb muštpachan istorijas:

Мемориальная доска у памятника петру.JPG   Kirjutez muštlaudal:
Petroskoin augonpanijale
P'otran I muštpacaz
om tehtud vodel 1872
Kehkeral avoirdal
(nügüd' om Leninan avoird)
P'otran I
200-voččen jubelejan muštoks
da om avaitud 30.VI.1873
Aleksandran zavodan
100-voččen jubelejan
praznuišendan päiväl.
Vodel 1978 om sijatud
Änižen randištol.
Vestai I. N. Šreder.
Arhitektor I. А. Monigetti.

Tundijoiden arvostelusiden mödhe, muštpacaz om kaikid čomemb da ozakahamb Petran Ezmäižen muštpachiden keskes, Piterin Vaskne raccastai-muštpachan, Mihailovskan zamkan da Taganrogan muštpachiden kohtha[7]. No äjad azjtedajad sanudas, miše muštpachan sijaduz om ozatoi[7][8], sikš ku sid' se om ani kuti erigoitud voz'sadoiden XVIII—XIX lopun kundaližen da tegeližuden sauvotusespäi[3][7]. Aigan sirttes kuluba kucundad sirtta muštpachan ičeze istoriližele sijale — Kehker avoirdale[7][8].

P'otr I da Karjala

P'otr I muštpachan tegend Petroskoiš om sidotud azjtegendoidenke, miččed Petran valdoičendan aigan oliba Karjalas da märičiba sen edelišt istorijad.

Imperator P'otr I

Carin ezmäine tulend Karjalaha oli vodel 1702. Sil aigal hän gvardijanke, kancel'arijanke da svitanke karjalaižiden maradnikoiden vägel tegi "Osudarevan ten" (vedändtedme Karjalan N'uhča-küläspä Vauktan meren randal Povencahasai Änižen randal) Noteburg-lidnoitusen otandan täht[прим. 2] ruotsilaižilpäi. Sen tulendan aigan P'otr arvosteli necen röunan voimused da niiden kävutandan edeližiš planoiš[9][10].

P'otran I käskon mödhe vodel 1702 Säs'-jogensus oli tehtud ezmäine laivtegendan verf' Ladogan järvel da sidä vodel Süväril oli tehtud Oloncan verf'. Carin käskon mödhe Oloncan ujezdas verfiden elomišton raudasižen da laivoružjan varatandan täht oliba tehtud P'otran Oloncan zavodad, miččiden keskes päzavodaks tegihe P'otran (Šujan) puškvaladuzzavod (om tehtud 29. elokud vodel 1703 Lososinka-jogen sus, andoi Petroskoin-lidnan augotišen). Völ sen luguhu mülüiba Povencan da Alekseevskan puškvaladuzzavodad da Končezeron vasksuladuz- da raudantegemižen zavodad. Oloncan verfiden da zavodoiden sauvondan ohjanzi Ingermanlandijan gubernator knäz' Aleksandr Danilovič Menšikov[9][10].

Vodel 1714 läz Končezerad oliba avaitud ezmäižed mineraližed veded. Vodel 1719 P'otr I käski sauvoda mineraližen purtken läz Marcialižed veded kurortan. Sid' om pandud Venäman kurorttervehtoitusen augotiž[11]. Kunigaz ühtes Jekaterina-akanke nel'l' kerdad oli kurorttahol — vozil 1719, 1720, 1722 da 1724. Matkan aigan P'otr azotihe Petran zavodan küläs, miččes tundištoitihe radon oloidenke, iče tagoi raudad sepin töpajoiš[9][10][12]. Sen täht oli saudud kaks'žiruine dvorc avoin gardalejanke[10][13]. Dvorcan edes oli tehtud kalaveziuit, ištutadud puišt, miččes kazvoiba koivud, pihl'ad, čigičaižed[10]. Imperatoran surman jäl'dhe vozil 1720 dvorc oli muretud[13]; nügüd'aigal dvorcan da puišton sijal om Kul'turan da lebaidusen puišt[10][13].

Istorii

Muštpachan tegendan idei

Ezmäine mel'veh panda P'otr I muštpachan tuli eloho vodel 1850. Gubernator Nikolai Erastovič Pisarev pätti enččen carin dvorcan sijal panda lidnan augonpanijan P'otran I muštpacaz. Gubernatoran mel'pidon mödhe muštpachale pidi olda ven.: «простой архитектуры с приличной надписью». Südäinsijan azjoden ministr graf Perovskii sanui, miše projektal ei ole üliznamoičendad da tariči löuta rahoid, miše tehta ven.: "для выполнения, хотя простого, но вполне изящного и художественного монумента"[14].

Toine P'otr I muštpachan tegendan mel'veh oli Oloncan gubernatoran Grigorii Grogorjevič Grogorjenan polespäi. Admiralale Konstantin Nikolajevič Posjetale hän kirjuti: "… gubernator tuli südäinazjoiden ministranno ezitusenke P'otr I:n mustpachan sijaduses Petroskoiš valdkundaližen rahoile da uskoi, miše tulii monarhan 200-vozne jubilei 30. semendkud vodel 1872 om parahim aig istoriližen znamoičendan mödhe muštpachan avaidusen täht". Völ gubernator tariči muštpachan panendan sijan: "… kaikid parahim sija muštpachan sijadusen täht om Kehker avoird Administracijan da Gubernatoran pertiden keskes… Irdnägo, mitte avaidase necen avoirdalpäi longobokpolhe om avaitud avarudehe, sidä edes om Aleksandran puškzavod, a päivnouzman poles nägudas P'otran puišt da lidnalaine Petropavlovskan jumalanpert'[7].

Suren P'otran muštpachan maket arhitektoran Ivan Šrederan projektan mödhe (Venälaine muzei, Piter)

Augon panend da sauvond

30. semendkud vodel 1872 oli muštpachan augon panend, mitte oli omištadud P'otr I:n 200-voččen jubilejan muštoks, а gubernatoran pertiš oli sijatud gipsan muštpacaz ¼ todesižes märas[1][15].

Praznikazjtegod muštpachan panendan täht zavodihe 30. semendkud vodel 1872 ühesa časud homendest Petropavlovskan pühäkodin läz, kus kerazihe pühäloičendale lidnalaižed eläjad. Loičendan jäl'ghe kaikiden jumalapertiden kelloituzvändonke petroskolaižed tönduiba Kehker avoirdale. Gubernator Grigorii Grigorjev da Ionafan-vladika ühtes mäniba sijanno, miččen tulijan muštpachan alanduses oli sur'kulu nel'l'čogaine süvenduz. Sihe pästtihe metallplastinan kirjutesenke: "30.semendkud vodel 1872 imperatoran Suren Petran 200-voččen jubelejan muštoks Petroskoi-lidnas imperatoran Aleksandr II hüvän valdoičendan aigan südäinsijan azjoiden general-adjutantan A. E. Timaševan ezitusen mödhe, Oloncan gubernijan azjmehištos nevonikan Grigorjevan Ionafananno, Oloncan da Petroskoin episkopan ohjandusel om tehtud nece imperatoran P'otr I, Petroskoin-lidnan augonpanijan muštpacaz. P'otr I:n kuva om valatud akademikan I. N. Šrederan projektan mödhe, а sen alandusen professoran Monigettin kuvan mödhe tegi pirdai Baranov. 1672—1872 v."[16] Sinna rahvahaližen veroiden mödhe viškaižiba voden 1872 pästtud kobran monetad, sidä jäl'ghe süvendusen kreptihe mramorlaudal da cementoitihe. Praznikavaidusel Oloncan seminarijan protoijerei P. Ščeglov sanui, miše nece muštpacaz avaidab meiš armastusen da ülevuden Petrokoin augonpanijale. Vinan möjad I. Seliverstov da Je. Minkin muštpachan augon panendan täht anttihe sijaližen saldatoiden bataljonan täht maksmatoman jondan da söndan. Lidnalaine azjmehišt da kupcad praznuičiba gubernatoran pertiš.

Muštpachan sauvotuz mäni valdkundaližen rahaabunke, sen täht Petroskoi sai 15.000 rubl'ad.[17]

Muštpachan alandusen avtor om akademik Ippolit Antonovič Monigetti, Petran figuran avtor om P'otr Kladtan openik akademik Ivan Nikolajevič Šreder[10]. Muštpachan tehttihe Piteriš Adol'f Morandan töpajas da sen valatuz oli Sestroreckan zavodal. Alandusen serdobolin granitaspäi vesti kivivestai N. Barinov[7], vaumitud tahole sijadusen tegi Stepan Il'jina artel'. Газета Oloncan gubernijan vedomostid-lehtez kirjuti, miše necen vastusenpidäjan radon lopus lidnan pämez' andoi longen, miččel prostiden radnikoidenke ühtes stolan taga ištuiba policmeister da kaik lidnalaižen azjmehišton radnikad. Bronzan monumentan alandusele sijatsiba tundijad Fadei Galaktionov da Aleksei Stepanov — molembad oliba erilišti kuctud necen radon täht Piterišpäi[17].

Avaiduz

P'otr I muštpachan praznikavaiduz oli 29. kezakud vodel 1873 Petran päiv-praznikan aigan (valdankumaidusen edel oli Petroskoin lidnalaine päpraznik) edelpäi vaumitud südäimišton mödhe. Pälidnaspäi tuli Preobraženijan polkan hor. Praznikavaidusele kerazihe lidnan da ujezdan küliden eläjad. Praznik avaižihe gubernskan bataljonan praznikastundal da ristastundal. Möhemba oli anttud artillerine praznikambuskeluz 31 puškambundaspäi. Muštpachan avaidusen päiväl Kehker avoird, miččele oli sijatud muštpacaz, oli udes nimitadud P'otran avoirdaks[18]. Kuctud Piterišpäi fotokuvadai Monštein tegi kuverz'-se muštpachan kuvad. Muštpachanno kacujoiden keskes jagoitihe kodi-istorijan tundijan Aleksandr Ivanovan "Imperator Sur' P'otr da hänen rad Oloncal" lehtikkirjan. Sur' rahvahaline praznik mäni Kehkeral avoirdal, Gostinii dvoranno da Petran puištos. Kupcad ladiba maksmatoman adiadivoičetusen sijaližen bataljonan alačinoiden täht. Ehtal oli Vol'f-velliden cirkozutuz da teatrozutuz. Praznik lopihe praznikambuskelendal Car'- da Carica-laivoidelpäi, miččed seižuiba jakoril[1][19][20].

  • P'otran I muštpacaz. Muštpachan praznikavaidusen jäl'ghe

    P'otran I muštpacaz. Muštpachan praznikavaidusen jäl'ghe

  • P'otran I muštpacaz. Fotokuval voib nägištada läbinägujan raudristikon. Foto om tehtud vodel 1873.

    P'otran I muštpacaz. Fotokuval voib nägištada läbinägujan raudristikon.
    Foto om tehtud vodel 1873.

Muštpachan maketan, mitte seižui gubernatoran pertiš, oigettihe Piterihe, kus se mülüi imperatoran Aleksandr III Venälaižehe muzejaha (ven.) (vep. (nügžd' om Valdkundaline Venälaine muzei).

Muštpachan edeline vajehtuz

Vodel 1876 kupcan il'lan Fedulovič Gromovan rahoile inženeran Poromenskovan kuvan mödhe Aleksandrovskan zavodal čugunaspäi om valatudна ažuran raudristik, mitte om pandud muštpachan ümbri[1][прим. 3]. Aigan mändes muštpachas ümbri tegihe P'otran skver.

Muštpachan heitänd

12. sulakud vodel 1918 RSFSRan rahvahaližiden komissaroiden nevondišt Vladimir Iljič Uljanov-Leninan ohjandusel vahvižtoitab "Valdkundan muštpachiš" zakonan, miččes om ezitadud küzu muštpachiden heitändas, miččed "om tehtud čariden da heiden radnikoiden muštoks da miččil ei ole ni istoriližen, ni taidehen polespäi melentartust". Muštpachiden murendand oli "suren kumaidusen muštoks, mitte vajehti Venäman". Zakon oleti muštpachiden hetändan täht rahoiden andandan. Olettihe, miše jo 1. semendkuks " kaikid hondombad istukanad" heittas. Muštpachiden heitändan ohjandajikš regionoiš oliba pandud gubernijan deputatoiden nevondištod[21].

8. elokud vodel 1918 Petroskoin lidnan nevondišton tegendkomitet vahvištoiti käskon P'otr I da Aleksandran II muštpachiden heitändas. Tegendkomitet pätti todenzoitta pättusen lähiaigal, "muštpachiden heitändan jäl'ghe mureta niid, da kävutada material uden valatusen täht", "alandusen saubata". Käks oli tehtud, P'otr I:n muštpacaz oli heittud da pandud Gubernatoran puišton saraihe[10][прим. 4]. Muštpachan alandusen heitändan da vendan aigan oliba muretud erased monolitad da travidud figur. P'otran avoird da skver udes nimittihe Sovetskijaks avoirdaks da Sovetskijaks skveraks, möhemba lidnan kartal il'mestui uz'nimi — 25. redukun avoird. Pal'hale tahole taidehen alaerišt planuiči sijata Karl Marksan da grafan Lev Tolstovan rindkuvad, no jäl'ghe Vladimir Iljič Leninan surmad necile tahole pättihe panda Leninan muštpacaz. Elokus vodel 1930, konz zavodihe uden muštpachan sauvond, alandusen da läbinägujan raudristikon heittihe.

Muštpacaz jäl'ghe heitändad

10. tal'vkud vodel 1926 Rahvahan komissaroiden nevondišton ištundal, mitte mäni Edvard G'ullingan ohjandusel, kundeltihe valdkundaližen finansoiden rahvahan komissariatan tedotusen № 52463 siš, miše opendusen rahvahan komissariatale om käsktud otta P'otr I:n muštpacaz kaičendale. Vodel 1936 VCIK käski valdkundaližile organizacijoile kaita muštpachan kut üläarvokahan kal'huden[17][22].

Muštpachan udištuz

Vodel 1940 muštpachan udišttihe da paniba skveraha Zavodan avoirdal Karjalan rahvahaližen muzejanno (mitte sidä aigal oli Aleksandr Nevskovan pühäkodin pertiš)[3][7][23][прим. 5]. Valdkundaline Rusked Karjala-pälehtez todišti muštpachan uden sijan sil, miše nece om üks' sijoišpäi, kus eli da radoi P'otr, no se ei olend muga. Muštpachan murendused ei kohettihe udištusen aigan — ei olend špagad, šporoid da kirjutest. Udel tahol P'otr ozuti kädel sijale, miiččes oli pandud lidnan aug[17][24].

30. elokud vodel 1960 muštpacaz om pandud valdkundaližen kaičendale[25].

Muštpacaz Zavodan avoirdal

Petroskoin lidnan 270-voččen jubelejan praznuičendan täht vestai Vladimir Vasiljevič Afanasjev udišti kartuš alandusel. Uhokus vodel 1974 pättihe tehta muštpachan endištamižen. Endištamižen aigan om tehttihe kirjamed, tagottihe špagan da tehttihe vestatusen botfort-sapkoiden šporad[7]. Špag om tagotud Traktoran katkan osilpäi. Muštpachan uded kalud tegi Änižtraktoran zavodal väl'län tagotusen sep' M. F. P'antin, hänen abunikan A. P. Nesterovanke, mehanižen pal'l'an mašinistan Marija Ivanovanke[7]. Taidehraudristik ei olend udištadud[17].

Vodel 1974 uden randišton sauvondan aigal, lidnalaižne valdmehišt pätti vaumita muštpachan sirdändad Kodiröunan muzejalpäi randištole Petroskoin 275-voččen jubelejaks vodel 1978. Muštpachan sijadusen täht arhitektor V'ačeslav Bugašev tegi randišton avoird-skveran projektan[26].

Muštpacaz Änižen randištol

Muštpacaz sirttihe randištole öl praznikavaidusen kanman, mitte oli Petroskoin 275-voččen jubelejan praznuičendan päiväl 29. kezakud vodel 1978. Muštpachan praznikavaidusel oli partijan da sovetskii valdmehišt, kudamban ohjanzi Karjalan Kommunistižen partijan agjkomitetan ezmäine sekretar' Ivan Sen'kin[3][7][26].

Suren P'otran muštpacaz Petroskoiš. Vestai Ivan Šreder, arhitektor Ippolit Monigetti.

Vozil 2000 muštpachalpäi kuverz'-se kerdad kadoiba špag, šporad da kirjamed tedotuzlaudal, miččid möst udištadihe[27]. Vodel 2007 вPetroskoin päivän praznuičendan aigan om pandud uz' aid, miččen tagoiba petroskolaižed sepid[28][29].

Vodel 2011 tehttihe skveran udištusen, om endištadud alanduz, udištadud kirjamed kirjutesel. Muštlaud, mitte starinoičeb lidnan istorijad, om sirttud Karl Marksan päirdan polhe. 28. kül'mkud vodel 2012 skver sai oficialižen nimen — P'otran skver.

Nügüd'aigal muštpacaz lugese Petroskoi-lidnan oficialižetomaks simvolaks[7].

P'otran figur nügü'aigaižen merimehen g'uisanke kaglas

Sovetskijas aigaspäi om vero Petroskoin jogiradmahtehnikuman openikad pästandpäiväl öl P'otr I:n muštpachan päle pandas eriližen merimehen paidan[30].

Muštpacaz filatelijas, numizmatikas da emblemoil

Vodel 2003 praznuičihe Petroskoin 300-vozne jubilei. Koumes vodes edel praznuičendad Petroskoin administracii da "Petroskoin 300-voččen jubelejan praznuičend" fond mänetiba konkursan, miše tehta lidnan 300-voččen jubelejan logotipad[31]. Praznikan simvolan tegemižehe ühtni küverz'-se kümenikoid lidnan pirdajid. Vägesti Petronet-teleradiokompanijan pirdai-dizainer Aleksei Truhin[32]. Hänen emblemal om P'otr I:n muštpachan, Petroskoi raudtevokzalan, Rahvahaližen kirjišton da Muzikteatran kuvad[33]. Völ praznikan täht Änižen traktoran zavod mäneti "Zavod da lidn: koume voz'sadad ühtes" parahiman embleman konkursan[34]. Konkursas vägesti Petroskoin pensiimez' Aleksei Mihailovič Varuhin[34]. Hänen emblemal om P'otr I:n muštpacaz OTZ-kirjamiden fonal, miččiš om kuvatud lidnalaižed melentartuisijad[34]. Nece emblem kävutoitihe Änižen traktoran zavodan tavaroiden ozutelusel[34].

Necen praznikan muštoks oli pästtud počtmark "Petroskoi. 300 vot" nominalal 3 rubl'ad[35]. Počtmarkal om ozutadud P'otr I muštpacaz Aleksandr Nevskijan kafedraližen pühäkodin da enččen Päpočtamtan, kus nügüd' om Karjalan počtühtenzoitusen federaline azjmehišt da počterišt № 35, fonal.Markan kuvan avtor om pirdai Adol'f Petrov[35]. Markan lugumär om 180 tuhad markad[35]. Völ muštpachan kuva om kuverdal-se počtkirjeiženkorel, počtkartaižel da erigašenijoil[36][37].

Völ muštpachan kuva om hobedaižel muštmonetal nominalal 3 rubl'ad "Kehkeran avoirdan kogoduz, Petroskoi-lidn", mitte om vodel 2010 pästtud "Venäman arhitekturan muštpachad" serijaspäi, se om tehtud 925 kal'hiden metalloiden ühthesulatesespäi (kal'hen metallan jugu om 31,1 grammad). Monetan toižel polel, paiči P'otr I muštpachad, oma Petroskoin administrativižen pertin, Kehkeran avoirdan planan da aidan raudristikon palan reljefkuvad. Monetan lugumär om 7,5 tuhad monetad[38].

  • Počtmark muštpachan kuvanke

    Počtmark muštpachan kuvanke

  • Počtan erigašenii muštpachan kuvanke

    Počtan erigašenii muštpachan kuvanke

  • Petroskoin 300-voččen jubelejan praznuičendan emblem

    Petroskoin 300-voččen jubelejan
    praznuičendan emblem

  • Muštmonet nominalal 3 rubl'ad "Kehkeran avoirdan kogoduz, Petroskoi-lidn"

    Muštmonet nominalal 3 rubl'ad
    "Kehkeran avoirdan kogoduz, Petroskoi-lidn"

Ajamed

Tulda muštpachannoks avtoajamil voib Karl Marksan päirdadme. Änižen randišt om saubatud avtomašinoiden ajelusen täht. Kundaližiden ajamiden irdlikundad muštpachan lähen ei ole. Lähembaine Kul'turan da lebaidusen puišt-seižutez om 430 metras ehtbokan polhe muštpachaspäi[прим. 6]. Sid' azotase trolleibus № 4 da avtobusad № 16, 19, 25[39][40]. Irdlikund seižutesenno om vaiše lidnan keskusen polhe. Völ 200 metras edemba om Kirovan avoird-seižutez, miččel azotasoiš koume trolleibusan da 13 avtobusan matkad[39][40].

Homaičendad

  1. ↑ Serdobol' om Sortavala-lidnan nimi vodehesai 1918
  2. ↑ Noteburg om ruotsilaine Orešek-lidnoitusen nimi
  3. ↑ В книге ven.: 'Улицы и площади старого Петрозаводска'-kirjas (l. 8)om kirjutadud, miše raudristik om pandud kupcan Gromovan rahoile vodel 1876 da om tehtud Aleksandran zavodal, а в статье ven.: 'Ограда для императора'-kirjuteses sanudas, miše raudristik ezmäi oli tehtud Piterin Morandan töpajas (da valatud Sestrireckas)
  4. ↑ По книге История Петрозаводска С. Н. Филимончик (стр. 202) памятник демонтирован в 1918 году, а по данным статьи Ограда для императора — в августе 1930 года
  5. ↑ По данным статьи Ограда для императора, паспорта памятника Петру I и сайта Национального архива Республики Карелия памятник перенесён на Заводскую площадь в 1940 году, а по книге История Петрозаводска С. Н. Филимончик (стр.202) — в 1938 году
  6. ↑ Märičused om tehtud Jandex.Kartad-servisan abul
  1. ↑ 1 2 3 4 5 Карельский государственный краеведческий музей. Улицы и площади старого Петрозаводска / Ред. А.М. Жульников. — Петрозаводск: Скандинавия, 2003. — С. 8—14. — 500 экз. — ISBN 5948040208.
  2. ↑ История Круглой площади. Союз архитекторов Карелии. Дата обращения: 16 uhokud 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Объект культурного наследия № 1010007000 // Реестр объектов культурного наследия Викигида.
  4. ↑ Григорий Григорьевич Григорьев. Республика. Дата обращения: 16 uhokud 2026.
  5. ↑ Nimen skverale anttihe 28. kül'mkud vodel 2012
  6. ↑ Калин С. Е. Памятник Петру I в Петрозаводске // Титов А.Ф. Карелия : Энциклопедия в трёх томах. — Петрозаводск: ПетроПресс, 2009. — Т. 2 (К—П). — С. 340. — ISBN 5843001210.
  7. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Михаил Данков, Сергей Павков. Ограда для императора // Карелия : Республиканская общественно-политическая газета. — Петрозаводск: Издательский Дом «Карелия», 2002. — № 58 (905).
  8. ↑ 1 2 Александр Тихий. Памятниками красных вождей мы отпугиваем туристов. Ника-медиа. Дата обращения: 16 uhokud 2026.
  9. ↑ 1 2 3 Петр I и Карелия. Карелия Официальная. Дата обращения: 16 uhokud 2026.
  10. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Филимончик С.Н., Гольденберг М.Л. История Петрозаводска: Учебное пособие / Худ. Т.В.Лалиашвили. — Петрозаводск: Карелия, 2003. — 5000 экз. — ISBN 5754508301.
  11. ↑ Марциальные воды // Большая советская энциклопедия#Третье издание : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  12. ↑ История. Санаторий «Марциальные воды». Дата обращения: 16 uhokud 2026.
  13. ↑ 1 2 3 Петровский парк. История глазами архитектора. Страницы истории. Петрозаводск — 300 лет. Дата обращения: 16 uhokud 2026.
  14. ↑ Парк Культуры и Отдыха. Дата обращения: 16 uhokud 2026.
  15. ↑ Олонецкая лѣтопись. Петрозаводскъ. Празднованіе 200-лѣтія со дня рожденія Императора Петра Великаго // Олонецкія губернскія вѣдомости : газета. — Петрозаводск, 1872. — № 42.
  16. ↑ Национальный архив Республики Карелия. Дата обращения: 16 uhokud 2026. Архивировано 6 redukud 2014 года..
  17. ↑ 1 2 3 4 5 Газета "Город", 21 июня 2001 года
  18. ↑ Архитектурный ансамбль Круглой площади. Карельский государственный краеведческий музей. Дата обращения: 16 uhokud 2026.
  19. ↑ Олонецкая лѣтопись. Петрозаводскъ. Торжественное открытие памятника Императору Петру Великому // Олонецкія губернскія вѣдомости : газета. — Петрозаводск, 1873. — № 51.
  20. ↑ Шлейкин Ю.В., Кутьков Н.П., Лобанов В.П. Три века Петрозаводска: иллюстрированная история города / Ред. А.М.Жульников. — Петрозаводск: Издательство «ПетроПресс», 2003. — 320 с. — 3000 экз. — ISBN 5843000850.
  21. ↑ Декрет о памятниках Республики 12 апреля 1918 г. Дата обращения: 16 uhokud 2026.
  22. ↑ Газета "Красная Карелия", 15 декабря 1938 года
  23. ↑ Календарь знаменательных и памятных дат Карелии 2010 года. Национальный архив Республики Карелия. Дата обращения: 16 uhokud 2026.
  24. ↑ Памятник Петру I. Дата обращения: 16 uhokud 2026. Архивировано 7 uhokud 2016 года.
  25. ↑ Постановление Совета Министров РСФСР № 1327 от 30.08.1960, приложение 1
  26. ↑ 1 2 Эдуард Андреев. Воспоминания о жизни и творчестве. — Петрозаводск, 2022. — 152 с. — ISBN 978-5-904704-96-43.
  27. ↑ В Петрозаводске царя оставили без шпаги. Независимая газета. Дата обращения: 16 uhokud 2026. Архивировано 14 sügüz'kud 2007 года.
  28. ↑ Чистое небо над праздничным городом. Республиканская общественно-политическая газета «Карелия» (3 heinkud 2007). Дата обращения: 16 uhokud 2026.
  29. ↑ Валерий Сидоркин. Славные работники - кузнецы и плотники. Республиканская общественно-политическая газета «Карелия» (10 heinkud 2007). Дата обращения: 16 uhokud 2026.
  30. ↑ Газета "Карельская губерния", 23 марта 2010 года
  31. ↑ Пресс-центр администрации г.Петрозаводска 4 апреля 2000. web.archive.org. Дата обращения: 16 uhokud 2026.
  32. ↑ Символ 300-летия принят! Карелия. Общественно-политическая газета Республики Карелия. Дата обращения: 16 uhokud 2026.
  33. ↑ Постановление Главы Самоуправления города Петрозаводска от 11.09.2000 № 3471 «Об утверждении положения об использовании эмблемы 300-летия Петрозаводска». Дата обращения: 16 uhokud 2026.
  34. ↑ 1 2 3 4 Завод и город: три века вместе. Карелия. Общественно-политическая газета Республики Карелия. Дата обращения: 16 uhokud 2026.
  35. ↑ 1 2 3 К 300-летнему юбилею Петрозаводска выйдет памятная марка. РИА Новости. Дата обращения: 16 uhokud 2026. Архивировано 14 elokud 2011 года.
  36. ↑ Художественный маркированный конверт № 105К-2006. Петрозаводск. Памятник императору Петру Великому, основателю Петрозаводска. Издательско-торговый центр «Марка». Дата обращения: 16 uhokud 2026. Архивировано 14 elokud 2011 года.
  37. ↑ Спецгашение № 65ш-2003. 300 лет Петрозаводску. Издательско-торговый центр «Марка». Дата обращения: 16 uhokud 2026. Архивировано 14 elokud 2011 года.
  38. ↑ План выпуска памятных и инвестиционных монет в 2010 году. Центральный банк Российской Федерации. Дата обращения: 16 uhokud 2026.
  39. ↑ 1 2 Маршруты движения троллейбусов. ПМУП «Городской транспорт». Дата обращения: 16 uhokud 2026. Архивировано 10 kül'mkud 2012 года.
  40. ↑ 1 2 Общая схема маршрутов автобусов. Петрозаводск транспортный. Дата обращения: 16 uhokud 2026.

Literatur

  • Данков Михаил, Павков Сергей. Ограда для императора // Карелия : Республиканская общественно-политическая газета. — Петрозаводск: Издательский дом «Карелия», 12 июня 2002. — № 58 (905).
  • Мулло И. М. Памятник Петру I // Памятники и памятные места Карелии. — Петрозаводск: Карелия, 1984. — С. 48—49. — 25 000 экз.
  • Калин С. Е. Памятник Петру I в Петрозаводске // Титов А. Ф. Карелия : Энциклопедия в трёх томах. — Петрозаводск: ПетроПресс, 2009. — Т. 2 (К—П). — С. 340. — ISBN 5843001210.

Lähtked

Om sadud "https://vep.ruwiki.ru/w/index.php?title=Muštpacaz_P%27otr_I:n_muštoks_(Petroskoi)&oldid=530629"