Sofonii Jeršov

Sofonii Dmitrijevič Jeršov
ven.: Софоний Дмитриевич Ершов
Sündundpäiv	3. tal'vkud 1888
Sündundsija	Dorofejevskaja-külä Šoutjärv'-Randaline volost' Petroskoin ujezd
Kolendpäiv	1946(1946)
Rahvahuz'	Venäma

Jeršov Sofonii Dmitrijevič (ven.: Софоний Дмитриевич Ершов, oli sündunu 3. tal'vkud vodel 1888, Dorofejevskaja-küläs (nügüd' Toižeg) Šoutjärv'-Randaližes volostiš (nügüd' Änižröun), Petroskoin ujezdas — koli vodel 1946) — vepsläine taidehpirdai, Karjalan taidehpirdajiden ezmäižen organizacijan – rahvahaližen opendusen taideherišton üks' tegijoišpäi (1918).

Elostarin

Sofonii Jeršov oli sündunu vodel 1988 maorjan kanzas Dorofejevskaja-küläs (Toižeg), Šoutjärv'-Randaližes volostiš (nügüd' Änižröun), Petroskoin ujezdas. Hänen tat Dmitrii Sergejevič, kut äjad vepsläižed mužikad, oli kiven vestai. Hän enamba aigad vedi kiven saskelmižes, paksumba Piteriš.

Vodel 1900 Sofonii Jeršov lopi Kalagen mužikoiden zamskijan učiliščan. Hänele oli mel'he pirtta noriš vozišpäi. Hän sai tatal laskendad da ajoi opendamhas Piterihe. Sai taidehopendusen pirdandškolan Imperatoran taidehpirdajiden sebras Piteriš, lopi sen vodel 1909. sid' vodel 1812 putui Imperatoran taidehakademijaha kundelmaha joudjas kursoid. Jäl'ghe koumant akademijan kursad oli oigetud laivoiden sauvondzavodale Revel'-lidnaha, kus radoi taidehpirdajan. Kanzan problemoiden taguiči Safonii ei voind lopta opendust. Hänen tat oli paralizoitud, sid' koli mam, Safonii mäni radmaha, miše abutada kanzale. Necil aigal hän tegi dekoracijoid rahvahaližen teatran täht Petroskoiš, radoi rad-maorjan školas № 7.

Heinäntegole. Sofonii Jeršov

Sofonii Jeršov om Karjalan taidehpirdajiden ezmäižen organizacijan – rahvahaližen opendusen taideherišton üks' tegijoišpäi, mitte oli tehtud 7. redukud vodel 1918. Jo redukun lopus – kül'mkun augotižes vodel 1918 S. Jeršov ühtes taidehpirdajiden gruppanke ühtni Petroskoin čomiteshe praznikaks - okt'abr'skan revol'ucijan ezm'ižeks muštpäiväks.

Sid' taidehpirdai radoi pirdandurokan opendajan Kaleigen külälaižes školas. Vodelpäi 1923 vodhesai 1930 udessünduti pühäpertin Voznesenjas. Sid' vedi pirdandurokoid Kemin lidnan, Sorokad-külän školoiš, radoi opendajan Petroskoin školas № 4, Suomalaižes pedagogižes tehnikumas.

Vodel 1934 taidehpirdajan kuvad ozutihe karjalaižiden pirdajiden ozutelusel, mitte oli tehtud semendkun praznikoikš. Edel voinad Safonii J. lujas aktivižesti ühtni taiodehstudijan tegemižehe Pioneroiden dvorcas Petroskoiš, mitte oli avaitud vodel 1937.

Konz zavodihe Sur' Kodiman voin hän oli evakoitud Čel'abinskan agjaha, sid' - Udmurtijaha. Vodel 1944 pörzihe armhaze Karjalaha, pirdi taidehkuvid manradon temaha. Sügüz'kus vodel 1945, oldes ühtes tömatkoišpäi Kaleiges, pirdai läžeganzi. Vodel 1946 hän koli.

Läz kaik Safonii Jeršovan taidehkuvad paloiba, konz vodel 1941 hänen pertihe putui aviabomb. Om tetpas, miše meiden päivihesai Karjalan Rahvahaližen muzejan fondas om kaitud kaks' hänen kuvad: "Heinäntego" da "Kaleigen granitan saskelmine".

Taidehkuvad

Kiven saskelmine. Sofonii Jeršov. 1930-vozil

Karjalan Rahvahaližes muzejas kaičese vähän kelle om tutab, no lujas znamasine Karjalan täht Safonii Jeršovan taidehkuva, miččen nimi om "Heinäntegole". Se oli pirttud vodel 1938. Necen kuvan pirdi üks' ezmäižišpäi Karjalan man taidehpirdajišpäi, vepsläine. Neciš kuvas Safonii ozutab ei vaiše korktoid pirdajan mahtoid, no ičeze ladud, ičee tabad. Kuvas nägub sur' armastuz vepsläižehe kodiröunaha, londusehe. Se ozutab tegijan hüvid elon, tradicijoiden, etnografižen materialan tedoid.

Vozil 1930 Sofonii Jeršov pirdi enamba kaiked taidehkuvid Karjalan valdkundaližen kodiräunan muzejan täht. Hänel ei olend ni-üht personališt ozutelust, no hän oli professionaline taidehpirdai ičeze kacegenke da pirdanke. Radon jäl'ges hän paksus tuli Kodimale. Änižjärven randoil hän süveni pohjoižlondusehe da külänikoiden eloho.

S. Jeršov navedi pirtta küläd da sen eläjid. "Heinäntegole"-kuva - nece om mušt laps'aigan polhe, kus läheline ristit om hänen nor' mamoi, kudambad hän paksus nägišti kodiküläs. Se tuli-ki kompozicijan päsijale. Kuval om ozutadud ei vaiše üks' päiv, elon aigkeskust. Kuvan päsüžet om tehtud tradicionaližes vepsläižes küläs, kus nor' ak ühtes ičeze tütrenke astuba aigoiš homendesel heinäntegole. Nece om jogapäiväine elo. Nor' ak om päsijal kuval. Pirdai ozutab, mitte om todesine vepsläine ak om, miččed tradicionaližed sobad om pandud hänen päle: sinine kudotud kodiš sarafon, pölvasine paid, mitte om čomenzoittud poimetišel, käziapik. Päs da kaglas om rusked paik, jaugal - tohesižed virzud.

Nägub, miše akan ougil om jüged rad. Ak om čoma, musttukaine maorj, no hänel om tuskasine, süvä kacund. Hänen jäl'ges astub neičukaine, kudambale om kahesa vot da hän lujas nahodib mamaze.

Kuval om ozutadud vepsläine külä: sinine taivaz, kuldaine päiväine, sured kaks'žiruižed pertid mäthudel. Huraspäi om järven rand, kuspai mužikad lähteba radole.

Om lujas žal', no jäl'ghe Jeršovan surmad vodel 1946, hänen nimi unohtihe. A ved' hän oli Karjlan man taidehen üks' tegijoišpäi.

Sofonii Jeršovan tetabad taidehkuvad:

• "Heinäntegole" («На сенокос»),

• "M. I. Kalinin, Keskuzvaličendkomissijan pämez', Kondopogan gidroelektrostancijan sauvomižel" («М. И. Калинин, Председатель ЦИКа, на строительстве Кондопожской ГЭС»),

• "Kiven vedämine laivale Ozrei-küläs" («Погрузка камня на судно в пос. Ропручей»).

Mušt

Vodel 2005 Sofonii Jeršovan taidehkuvad oli ozutadud Šoutjärven vepsän etnografižes muzejas.

Bibliografii

• Вепсский край: история и ее творцы. Материалы второй (30 октября 2014 г.) и третьей (29 сентября 2016 г.) межрегиональных краеведческих конференций «Лонинские чтения», с. Шелтозеро. Петрозаводск, Verso, 2021.

• Лонин, Р. П. Хранитель вепсской культуры : (к 40-летию Шелтозерского вепсского этнографического музея) / Рюрик Лонин; Министерство культуры и по связям с общественностью, Карельский государственный краеведческий музей. - Петрозаводск; Шелтозеро: Карельский научный центр РАН, 2007. – 94, [2] с. : ил. – Из содерж.: С. Д. Ершов. – С. 11, 91.

• Вепсские художники // Вепсский календарь, 2009 - 2010 / [составители: Ю. Наумова (рук. проекта) и др.; фото: А. Максимов и др.]. - Петрозаводск, [2009?]. - С. 2.

• Георгиевский, О. Судьба художника - в его картинах : [вепсский художник Софоний Ершов] / Олег Георгиевский // Kodima. - 2003. - № 12. - С. 2.

• Кондратьев, В. Учитель живописи : рассказ о малоизвестном художнике [С. Д. Ершове] / В. Кондратьев // Карелия. - 1997. - 10 января. - С. 18.

• Filatova, M. Vepsän man čomuz' taidehpirdajiden kuviš / Maria Filatova, Jevgenii Fotejev // Verez tullei : al'manah / toim.: Galina Baburova, Irina Sotnikova, Nina Zaiceva. - Петрозаводск, 2018. - S. 74-80. - ISBN 978-5-88170-273-1. - Текст вепс. То же // Kodima. - 2021. - № 2-3. - Текст вепс. Пер. загл.: Красота вепсской земли в картинах художников.

• Lonin, O. Sofoni Jersov : vepsäläisseudun ensimmäinen kansallistaiteilija / Oleg Lonin // Carelia. - 2006. - № 4. - S. 102-105. - ISBN 0868-6513. - Текст фин. Пер. загл.: Софоний Ершов – первый национальный художник вепсского края. Софоний Дмитриевич Ершов : (к 125-летию со дня рождения). – Текст : электронный // Календарь знаменательных дат Карелии, 2013 год.

• Макаревич В. Изобразительное искусство Карелии. — Петрозаводск, 1957. — С. 6.

• Плотников В. И. Изобразительное искусство Советской Карелии. — Петрозаводск, 1961.

• Кондратьев В. Г. Судьба художника в его картинах // Kodima, 2003. № 12. C. 2.

• Вепсские художники. Вепсский календарь 2009–2010. — Петрозаводск, 2009. — С. 25.

• Календарь знаменательных дат. 2013 год.125 лет со дня рождения С. Д. Ершова. Изобразительное искусство Карелии // Красная Карелия, 1935. № 16, № 158.

• Строгальщикова З. И. Вепсы. — Петрозаводск, 2008. — С. 102–103, 138–145.

• НА РК. Ф. 2. Оп.1. Д. 54/713. Л. 25.

• НА РК. Ф. 689. О.15. Д. 4/9. Л. 114–117.

Homaičendad