Mehen oiktusiden päiv

Рувики-späi
Mehen oiktusiden päiv
Eleanor Roosevelt and Human Rights Declaration.jpg
Tip OON rahvahidenkeskeine päiv
Toižin Rahvahidenkeskeine mehen oiktusiden päiv
Znamoičend kingitada rahvahidenkeskeižen mez'kundan homaičust mehen oiktusiden pidändas da Ühthižen mehen oiktusiden deklaracijan popul'arizacii
Om tehtud 1950 vodel, OON Päassamblejan rezol'ucii № 423 (V), Ühthižen mehen oiktusiden deklaracijan vahvištoitusen kehitoituses 10. tal'vkud vodel 1948
Tegii Ühthižrahvazkundoiden Päassamblei
Praznuitas valdkundad — OON ühtnikad, OON sisteman rahvahidenkeskeižed organizacijad, oiktusiden kaičiiorganizacijad da mezäkundad erazvuiččiš maiš
Päiv 10. tal'vkud
Praznuičend oficialižed da kundaližed azjtegod, miččed om omištadud mehen oiktusile; konferencijad, forumad da kampanijad mehen oiktusiden tedotuses; tematižed akcijad da azjtegod, miččed sädaba OON da oiktusiden kaičiiorganizacijad
Om sidotud Rahvahidenkeskeine voibištelendan päiv rasovijan diskriminacijan heitändas (21. keväz'kud); Mokičusiden žertvoiden rahvahidenkeskeine tugeduzpäiv (26. kezakud); toižed OON päiväd, miččed om omištadud mehen oiktusile
Логотип РУВИКИ.Медиа Mediafailad RUWIKI-tedoiš

Mehen oiktusiden päiv (ven.: День прав челове́ка, toižil Ühtenzoittud rahvahiden organizacijan oficialižil kelil: angl.: Human Rights Day, arab.: يوم حقوق الإنسان,isp.: Día de los Derechos del Hombre, kit.: 人权日,franc.: la Journée des droits de l'homme ) — rahvahidenkeskeine praznik, mitte praznuičese joga voden 10. tal'vkud OON Päassamblejan Ühthižen mehen oiktusiden deklaracijan vahvištoitusen da tedotusen muštoks (ÜMOD). Nece päivänmär znamoičeb globaližen oiktusiden avaidust, miččed oma jogahižel mehel kacmata hänen rasaha, nahkan mujuhu, polehe, kel'he, religijaha vai toižihe kacmusihe[1]. Praznik oficiališti om vahvištoitud vodel 1950 OON Päassamblejan rezol'ucijal № 423 (V), mitte kucub kaik mad da mel'dütoitandorganizacijad tehta 10. tal'vkud päiväks, miččel joga voden eziškatas sabustusid mehen arvokahuden kaičendas. Rezol'ucijas om taritud kaikile valdkundoile joga voden pidäda ezitust Mehen oiktusiden päivän praznuičendas. Mehen oiktusiden päivän praznuičendas pärol' om mehen oktusiden OON Ülembaižel komissaral[2].

Istorii

Praznikan pohjas om istoriline azjtego, mitte oli 10. tal'vkud vodel 1948, konz Parižiš om vahvištoitud Ühthižen mehen oiktusiden deklaracii (ven.) (vep. — ezmäine mail'man azjbumag, mitte eziti personan oiktuzoloid. Deklaracii om rahvahidenkeskeižen mez'kundan vastuz Toižen mail'man voinan varuiden vasthapäi da rohkaiduz tehta oiktuztugedusen niiden toštandan vasthapäi[3].

Oficialine muštpäivän vahvištoituz jatksihe kaks' vot. Vodel 1950, jäl'ghe rezol'ucijan 423 (V) vahvištoitust, Mehen oiktusiden päiv mülüi rahvahidenkeskeižiden praznikoiden kalendarihe. Vodel 1952 OONn počtan administracii pästi erilaižen muštmarkan, mitte om omištadud necile päiväle da mitte sai läz 200 000 ezipakičust, mi ozutab uden tradicijan sur't melentartust. Vodelpäi 1968, mitte oli tedotadud OON-organizacijal Rahvahidenkeskeižeks mehen oiktusiden päiväks, necil päiväl pauklahjoitas OON premijan mehen oiktusiden oblastiš.

Znamoičend

Mehen oktusiden päiv nece om johtutez sen polhe, miše valdan da oiktuden principad om "ühthine sabustusiden standart kaikiden rahvahiden täht". Azjbumag, mitte om praznikan pohjas, om kaikid enamba kätud erazvuiččihe kelihe mail'mas da om äjiden ripmatomuziden valdkundoiden zakonkogomusen pohjas[2].

Joga voden OON valičeb praznikan päteman, mitte ozutab kaikid tärkembad globaližed kucundad. Ozutesikš, Deklaracijan 75-voččen jubilejan vodel (2023) temaks tegihe "Vald, ühtenarvokahuz' da oiktuz' kaikiden täht"-triad, а voden 2024 leitmotivaks oli valitud "Meiden oiktuded, meiden tulii aig, ani nügüd'"-lozung. Päivänteruz' todištase sil, miše eskai voz'kümnid päliči ekonomikan kazvand ei garantirui eriarvoižuden heitändad, а ridad jatktas pöl'göitelda rahvazkundan, mi kovas pakičeb kingitada jogapäivälišt rahvahidenkeskešt tarkut necil päiväl[4].

Azjtegod

Rahvahidenkeskeine korktuz'

Mail'man korktudel tal'vkun 10. päivän pätego om mail'man Nobelin premijan ceremonii. Tradicii om omištadud Al'fred Nobelin kolendpäiväks. Pauklahjoičend mäneb Oslo-lidnan ratušis (Norvegii), miččehe ühtneb kunigahan kanz da diplomatine korpus, lopiše päiv fakelastundal laureatan muštoks. Sidä aigan Stokgol'mas pauklahjoitas kaik toižed Nobelin premijad (ven.) (vep.[5].

Kerdan vides vodes OON štab-fateras Nju-Jork-lidnas mänetadas OON premijan pauklahjoičendan mehen oiktusiden oblastiš[6].

Praznuičend Venämal

Venämal azjtegod 10. tal'vkud istorijan mödhe jagasoiš oficialižikš da kundaline-oiktuz'kaičijoikš.

Oficialižed azjtegod. Tradicijan mödhe 10. tal'vkud mänetadas jogavoččen Venäman prezidentanno rahvahankundan kehitoitusen da mehen oktusiden nevondišton (ven.) (vep. ištundan (MON), miččehe ühtneb valdkundan pämez'. Mugomil vastusil pagištas sudan sisteman küzundoiš, socialižen kaicendas da mehiden oiktusiš cifroavarudes[7][8].

Kul'turtedotuzakcijad. Kirjištod da tedoinstitutad tehtas tematižed ozutelused da kehkerstolad. Ozutesikš, Venüman valdkundaline kirjišt (VVK) da Venäman tedoakademijan kundaližiden tedoidme tedoinstitut vedädas azjtegod, miččed om omištadud zakonkogomusen oiktusile da mehen oiktusiden vajehtusile XXI voz'sadal. Regionoiš mänetadas konkursad da oiktuden ozutelused, miččed paksus om ühtenzoitud Venäman zakonkogomusen päivän praznuičendanke[9][10][11].

Andrei Saharovan nimel premii. Vodel 2001 om sädud Andrei Saharovan nimel ven.: «За журналистику как поступок»-premii. Premijan anttas venälaižile lehtezmehile 10. tal'vkud Mehen oiktusiden päiväl.

Istoriline kontekst da kundaližed akcijad. Päivänmäral oma süväd jured sovetskijas dissidentoiden sirdändas. Vodelpäi 1965 oiktuzkaičijad kerazihe "Avoimuden mitingale" Puškinan avoirdal (ezmäks 5. tal'vkud, SSSRan zakonkogomusen päiväl, sidä jäl'ghe tradicii vajehtihe tal'vkun 10. päiväks). Vodelpäi 1977 Mehen oiktusiden päiväl mänetiba "Vaikastusen miting". Vodel 1978 10. tal'vkud valdmehišt ezmäižen kerdan kävutoiti avoirdan aidastandan taktikad, miše mureta akcijan[12].

Sovetskijan aigan jäl'ghe (ozutesikš, vodel 2004) Puškinan avoirdal oli ven.: "Марш свободных людей"-akcijad. 10. tal’vkud vodel 2009 demokratijan sirdändoiden ezitajad udes mänetiba Puškinan avoirdal "Vaikastusen miting". Muga hö pätiba udessündutada sovetskijoiden dissidentoiden tradicijad, lugedes, miše mehen oiktuded kaikjal Venämal möst oma kovas keskustadud. Nügüd' irdaline aktivižuz' necil päiväl om minimaline vai sil om formaline znamoičend.

Tedotuz Vestištos

Praznikan media-tugeduz om OON da oiktuden kaičiiorganizacijoiden azjtegoiden tarbhaine pala.

Cifrivijad kampanijad. Aktivišti kävutoitasoiš heštegad #HumanRightsDay, #StandUp4HumanRights da #GlobalGoals, miše kingitada tarkut norišton keskes socialižiš verkoiš[13].

Painused. 10. tal'vkuks rahvahidenkeskeižed organizacijad pästtas programmtedotused da tegonsattused (ozutesikš, OON-organizacijan kehitoituzprogramman administratoran tedotused), miččed citiruidas mail'man päpainused. 10. tal'vkud vodel 2013 Rahvahidenkeskeine mehen oiktusiden federacii (RFMO) da Keväz'-oiktuz'kaičiikeskuz ezitiba tarbhaižen "Kaiktänaižed radon oiktusiden keskustused da käsktud rad Belorussijas" tegosattusen 80. lehtpolel[14].

Filetelii. Istoriližen tedotusen päkanalaks tegihe OONn počtmuštmarkoiden pästand, mitte abuti popul'ariziruida Deklaracijan tekstad cifrovijan aigan edel[15].

Praznuičend toižiš maiš

JUAR-valdkundas Mehen oiktusiden päiv praznuičese kut rahvahaline praznik 21. keväz'kud — nece om Rahvahidenkeskeine voibištelendan päiv rasovijan diskriminacijan vasthapäi, Šarpevil-pos'olkan ambundan muštoks (ven.) (vep., mitte oli necil päiväl vodel 1960.

Kiribatiš Mehen oiktusiden päiv om tedotadud pühäpäiväks.

Temad

Joga voden tradicijan mödhe OON Ülembaižen komissaran azjmehišt valičeb Mehen oiktusiden päivän päteman, mitte praznuičese 10. tal'vkud — voz'päiväl, konz vodel 1948 OON Päassamblei vahvištoiti Ühthižen mehen oiktusiden deklaracijan.

Voz' Тem Anglian kelel Lähte
2025 "Mehen oiktuded — meiden jogapäiväline ühthižvara" angl.: Human Rights: Our Everyday Essentials [16]
2024 "Meiden oiktuded, meiden tulii aig, ani nügüd'" angl.: Our Rights, Our Future, Right Now [17]
2022-2023 "Vald, ühtenarvokahuz' da oiktuz' kaikiden täht" — 75-vozne jubilei Ühthižen mehen oiktusiden deklaracijale angl.: Freedom, Equality and Justice for All — 75th Anniversary of the Universal Declaration of Human Rights [18][19]
2022 "Mehen arvokahuz', vald da oiktuz' kaikiden täht" angl.: Dignity, Freedom, and Justice for All [20]
2021 "Ühtenarvokahuz' — ühtenarvokahutoman vähenzoituz, mehen oiktusiden sirdänd" lozunganke "Kaik oma mehed, kaik oma kohtaižed" angl.: EQUALITY – Reducing Inequalities, Advancing Human Rights / All Human, All Equal [18][21]
2020 "Udessündutada paremba — libuda mehen oiktusiden kaičendale" angl.: Recover Better – Stand Up for Human Rights [18][22]
2019 "Norišt ezineb mehen oiktusiden kaičendale" angl.: Youth Standing Up for Human Rights [18]
2018 "Ühthižen mehen oiktusiden deklaracijale om 70 vot" angl.: The Universal Declaration of Human Rights Turns 70 [18]
2017 "Ühthižen mehen oiktusiden deklaracijale om 70 vot" / "Ezinem ühtenarvokahuden, oiktuden da mehen arvokahuden kaičendale" angl.: The Universal Declaration of Human Rights Turns 70 / Let's Stand Up for Equality, Justice and Human Dignity [18]
2016 "Ole voibištelendas kenen-se oiktusiš tämbei!" angl.: Stand Up for Someone's Rights Today [18]
2015 "Meiden oiktuded. Meiden valdad. Kaiken" angl.: Our Rights. Our Freedoms. Always. [18][23]
2014 "Mehen oiktuded 365 päiväd vodes" angl.: #Rights365 / Human Rights 365 [24][18]
2013 "20 vot voibištelendad teiden oiktusiš" angl.: 20 Years Working for Your Rights [18][25]
2012 "Minun än’ znamoičeb" angl.: My Voice Counts [18][25]
2011 "Praznuikat mehen oiktusid!" angl.: Celebrate Human Rights! [18]
2010 "Ala ole vaikti — sanu diskriminacijale "ei"!" angl.: Speak Up, Stop Discrimination [18]
2009 "Tugeda äjüz’ — lopi diskriminacijan" angl.: Embrace Diversity, End Discrimination [18][26]
2007-2008 "Mehen arvokahuz’ da oiktuz’ meiden kaikiden täht" — Ühthižen mehen oiktusiden deklaracijale om 60 vot angl.: Dignity and Justice for All of Us — 60th Anniversary of the Universal Declaration of Human Rights [18][27][28]
2006 "Voibištelend gol’l’udenke om velguz’, a ei ole armahtuz" angl.: Fighting Poverty: A Matter of Obligation, Not Charity [18][29]
2005 "Mokičused da globalnaprindad voibištelendas niiden vasthapäi" angl.: Torture and the Global Efforts to Combat It [18]
2004 "Openduz mehen oitusiden oblastiš" angl.: Human Rights Education [18]

Pojavad praznikad

OON kalendariš om kuverz'-se päivänmärad, miččed teman mödhe om sidotud erazvuiččiden rahvazjoukuiden oiktusiden kaičendanke da miččed mülüdas 10. tal'vkun azjtegoihe:

  • Rahvahidenkeskeine voibištelendan päiv rasovijan diskriminacijan vasthapäi (21. keväz'kud) — om sätud Šarpevil-pos’olkan ambundan muštoks, mitte oli necil päiväl. JUAR-valdkundas Mehen oiktusiden päiv praznuičese kut rahvahaline praznik[30].
  • Mail'man gumanitarižen abun päiv (19. elokud) — om omištadud missijoiden radnikoiden muštoks, kudambad oma koletadud radvelgusen aigan[31].
  • Venäman zakonkogomusen päiv (12. tal'vkud) — Venämal nece praznik om kinktas sidotud Mehen oktusiden päivänke, miččen azjtegod (ozutelused, lekcijad) vedädas ühtel blokal 10.—12. tal'vkud[11].
  • Mail'man painusen valdan päiv (3. semendkud)[32].

Homaičendad

  1. ↑ Международный день прав человека: дата, история и традиции. Праздник, подчеркивающий ценность прав и свобод человека. Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  2. ↑ 1 2 День прав человека 10 декабря. un.org. Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  3. ↑ 70 years of human rights in global health: drawing on a contentious past to secure a hopeful future (англ.). PMC. Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  4. ↑ Celebrating Human Rights Day 2024 (англ.). Harvard Kennedy School. Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  5. ↑ В Стокгольме и Осло пройдет вручение Нобелевских премий. tass.ru. Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  6. ↑ Winners of 2023 United Nations Human Rights Prize announced (англ.). Raman Media Network. Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  7. ↑ Встреча Президента с Советом 10 декабря 2020 года. Совет при Президенте РФ. Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  8. ↑ На встрече с Путиным затронули темы, волнующие россиян. РИА Новости (7 tal'vkud 2022). Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  9. ↑ Афиша. Российская государственная библиотека. Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  10. ↑ Трансформация прав человека в век прорывных технологий. ИНИОН РАН. Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  11. ↑ 1 2 План работы библиотек на 2024 год. Библиотеки Тверской области. Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  12. ↑ 55 лет назад в Москве состоялся первый митинг диссидентов. Газета.Ru (5 tal'vkud 2020). Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  13. ↑ Список из самых популярных хештегов по теме #Права_человека. gettags.info. Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  14. ↑ Беларусь. Повсеместные нарушения трудовых прав и принудительный труд в Беларуси. FIDH (10 tal'vkud 2013). Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  15. ↑ Почтовые марки ООН. post-marka.ru. Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  16. ↑ Human Rights Must Never Take Second Place to Power, Profit ... Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  17. ↑ Human Rights Day - Resources. Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  18. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Human Rights Day. Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  19. ↑ День прав человека - РИА Новости (10 tal'vkud 2023). Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  20. ↑ Human Rights Day. Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  21. ↑ Activities for Human Rights Day 2021: All Human, All Equal. Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  22. ↑ All About Human Rights Day 2020, its History And Significance Of The Day. Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  23. ↑ 10 декабря отмечается Международный день прав... Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  24. ↑ Every day is Human Rights Day - Ministry of Foreign Affairs. Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  25. ↑ 1 2 Международный день прав человека. РИА Новости, (10 tal'vkud 2013). Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  26. ↑ Дискриминация остается распространенным явлением во всех ... Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  27. ↑ UnitedNations NationsUnies (PDF). Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  28. ↑ Dignity and Justice for All of Us: Anniversary Year ... Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  29. ↑ Последние новости. Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  30. ↑ International Day for the Elimination of Racial Discrimination (англ.). UNESCO. Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  31. ↑ Всемирный день гуманитарной помощи. вдпо.рф. Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.
  32. ↑ Всемирный день свободы печати 3 мая. www.un.org. Дата обращения: 17 tal'vkud 2025.

Lähtked

Om sadud "https://vep.ruwiki.ru/w/index.php?title=Mehen_oiktusiden_päiv&oldid=528355"