Jelabug

Рувики-späi
Город
Jelabug
tot.: Алабуга
Shishkinskiye prudy (park in Elabuga)-14.jpg
Герб
Герб
55°46′00″ с. ш. 52°02′00″ в. д.GЯO
Valdkund  Venäma
Venäman subjekt Tatarstan
Municipaline rajon Jelabugan
Lidnankund Jelabuda-lidn
Pämez' Rustem Nurijev[1]
Istorii da geografii
Om pandud ei möhemba 1007 vot
Ezmäine johtutez XVII voz'sada
Enččed nimed Tr'ohsv'atskoje-külä
Город  vodelpäi 1780
Pind 41,1 km²
Korktuz' meren pindan päl 156 m
Aigvö UTC+3[d]
Eläjad
Eläjad
  • 73 890 чел. (2023)[3]
Tiheduz' 1797,81 rist./km²
Aglomeracii Naberežnočelninskaja
Rahvahad venälaižed, tatarad, čuvašid da toižed
Uskondad musul'manad, ortodoksižed da toižed
Katoikonim елабужа́не, елабужа́нин, елабужа́нка;
ела́бужцы, ела́бужец[2]
Lugu-identifikatorad
Telefonan kod +7 85557
Počtan indeks 423600
Kod ОКАТО 92415
Kod ОКТМО 92626101001
Nomer Geografižiden nimiden valdkundaližes lugetišes 0012611

городелабуга.рф
Jelabug (Россия)
Точка
Jelabug
Точка
Логотип РУВИКИ.Медиа Mediafailad RUWIKI-tedoiš

Jelabug (ven.: Ела́буга, tot.: Алабуга / Alabuğa) om Venäman lidn Tatarstanan Valdkundas (vodelpäi 1780). Se om Jelabugan rajonan da sen lidnankundan administrativine keskuz. Mülüb Naberežnočelninskijaha aglomeracijaha da Nižnekamskan territorial'no-tegendkompleksaha (TPK).

Voden 2021 tedoiden mödhe Jelabugas eli 73 630 mest.

Om tetab kut kupcoiden lidn 1000-voččen istorijanke, sikš ku Jelabug-lidnan istoriližes keskuses i nügüd' seižub äi XVIII voz'sadan pertid. Lidn kaičeb mušton mugomiš tetabiš mehiš kut Ivan Šiškin — tetab pirdai, Jelabugan sündui, Marina Cvetajeva — Hobedaižen voz'sadan runoilii, Nadežda Durova — Ezmäižen mail'man voinan aigan kavalerist-neižne, Vladimir Behterev — psihonevrolog-tedomez'. Lidnas heiden muštoks om tehtud muzejad.

Kaikid tetabamb melentartuisija om Jelaburgan gorodišče, mitte rahvahan keskes nimitadas Lemboižeks.

Etimologii

Sündui XVI voz'sadan toižel polel kut tatarialaine Alabuga-külä; Alabuga-sana om türkskijas nimespäi (kohtha — "mujukaz härg", kus буга — "härg" om vägen simvol). Toižen versijan mödhe sana om lähembaižes tatarialaižes Alabuga-järvespäi (kändmižes — "ahven-kala")[4].

Konz küläs eläškanzi enamba venälaižid, oli sauvdud pühäpert', kuna oli pandud lujas arvostadud Koumen Pühän ikon (Vasilii Velikii (ven.), Grigorii Bogoslov (ven.) da Ioann Zlatoust (ven.)), starinan mödhe sen lahjoiči pühäkodile Ivan Groznii. Siš aigaspäi külä sai Tr'ohsv'atskoje-nimen; ližaks paginaha ottas tatarialaine Jelabuga-nimi kovertud formas[5].

Geografii

Lidn sijadase korktal oiktal Kama-jogen randal, kus sihe lankteb Toima-jogi, 200 km päivnouzman polhe Kazan'-pälidnaspäi. Lidnan pind om 41,1 km²[6].

Taho, kus Toima-jogi lankteb Kama-jogehe

Il'mišt


Jelabugan
Ku Vil. Uho. Keväz'ku Sul. Semendku Kezaku Heinku Elo. Süg. Red. Kül'. Tal'. Voz'
Absol'utine maksimum, °C 5,4 5,6 13,5 29,0 32,4 36,8 38,1 39,1 31,6 24,2 14,4 13,0 39,1
Keskmäine maksimum, °C −8,1 −7,1 −0,2 10,3 19,4 24,0 25,9 22,9 16,4 7,9 −0,9 −6,1 8,7
Keskmäine temperatur, °C −11,6 −10,8 −4,3 5,5 13,5 18,4 20,4 17,8 11,9 4,8 −3,5 −9,2 4,4
Keskmäine minimum, °C −15 −14,5 −8,4 0,7 7,5 12,8 14,8 12,6 7,4 1,6 −6 −12,3 0,1
Absol'utine minimum, °C −37,3 −34,3 −29,8 −19,2 −4,1 −0,6 1,6 1,0 −3,5 −12,5 −28,7 −37,7 −37,7
Sadegiden lugumär, mm 37,8 27,2 28,2 29,8 46,9 55,1 57,8 67,6 58,5 49,9 45,1 45,2 549,1
Il'mišton harakteristik
Keskmäine
temperatur
vilukud −11,4 °C
uhokud −11,0 °C
keväz'kud −4,8 °C
sulakud 4,8 °C
semendkud 12,6 °C
kezakud 17,7 °C
heinkud 19,3 °C
elokud 16,5 °C
sügüz'kud 11,2 °C
redukud 3,9 °C
kül'mkud −4,7 °C
tal'vkud −9,5 °C
Il'man
nepsuz'
voden keskmäraine 75,0 %
Tullein
piguz'
voden keskmäraine 4,3 м/sek
Lähte: NASA. База данных RETScreen. Архивировано из оригинала 5 tal'vkud 2015 года.

Il'mišt om kontinentaline.

Eläjad

Eläjiden lugumär
1856[7]1897[8]1913[9]1926[10]1931[11]1959[12]
5700980010 30011 20012 50021 992
1967[13]1970[14]1979[15]1989[16]1992[17]2000[18]
32 00031 72835 57453 53761 60067 500
2001[19]2002[20]2003[21]20042005[22]2006[23]
67 20068 66368 70069 10069 72069 991
2007[24]2009[25]20102011[26]2012[27]2013[28]
69 98170 02470 72870 87871 18172 049
2014[29]2015[30]2016[31]2017[32]2018[33]2019[34]
71 99172 92973 33373 81774 03173 913
2020[35]2021[36]2023[37]
73 96273 63073 890
10 000
20 000
30 000
40 000
50 000
60 000
70 000
80 000
1913
1970
2001
2006
2012
2017
2023

Venäman rahvahan kirjutamižen tedoiden mödhe vodel 2020, 1. redukuks vodel 2021 eläjiden lugun mödhe lidn oli sijal 1118 [38] Venäman lidnoiden keskes[39].

Rahvahiden joukun lugumär 1. vilukud vodel 2013.

Venälaižed — 51,7 %, tatarad — 42,6 %, čuvašid — 1,0 %, udmurtad — 0,8 %, mariicad — 0,2 %, toižed rahvahad — 3,7 %.

Transport

Lidnan pohjoižpolel mäneb М7 «MoskvaUfa»-avtote da läz lidnad lähteb Jelabug — Iževsk — Perm'-avtote. Kama-jodel Toima-jogen sus om pristan', mitte vastab turistoid. Om tehtud raudte Tihonovo-stancijalpäi Alabuga-eriekonomiktahonnoks. Lähembaine Begiševo-aeroport om Kama-jogen hural polel Naberežnijad Čelnoiden da Nižnekamsk lidnoiden keskes.

Lidnalaižed ajamed omaavtobusad da taksi.

15. heinkud vodel 2025 Jelabug tegihe toižeks Venäman lidnaks, miččes kel'dihe elektrosamokatoiden kävutamišt. Pätand vahvištoitihe telikundan varutomuden komissijal da sel'genzoitiba, miše lidnalaine infrastruktur völ ei ole vaumiž kävutada nenid ajamid[40]. Kel'dänd koskub ei vaiše Jelabug-lidnad, no i Jelabugan rajonad, siš lugus - Alabuga-eriekonomiktaho (ven.)[41].

Melentartuisijad

Jelabug om tetab äjil arvokahil mehil, tägä sündui da paksus oleskeli Ivan Šiškin (ven.) (hänen äjad kuvad, siš lugus kaikid tetabad, oli pirttud lidnan irdnägon mödhe), tägä hänen muzei-pertiš kaičesoiš erased kuvad, Naberežnaja-irdal seižub muštpacaz. Jelabugas om Nadežda Durovan muzei-pert' (ven.), runoilijan Marina Cvetajevan muzei. Jelabugan ujezdas sündui Vladimir Behterev (1857—1927) — tedomez'-psihonevrolog, hänen muštoks om avaitud muzei.

Lidnas radab Kazanin (Privolžjen) federaližen universitetan Jelabugan institut (filial)[42], mitte sijadase pertiš, kus aigemba oli Jeparhialine učilišče. Pertin edes om pandud muštpacaz Jelabugan kaikid tetamban hüväntegijan Stahejevan muštoks, hänen rahoile oli-ki sauvdud nece pert', mitte om XX voz'sadan augotišen arhitekturan muštpacaz.

Vodel 1989 oli tehtud Jelabugan valdkundaline muzei-kaičuztaho.

Vodelpäi 2008 kaikuččen voden tehtas Kaiken Venäman Spasan jarmark.

Petropavlovskan lidnan kaumištol om Toižen mail'man voinan germanialaižiden da japonialaižiden voinplennikoiden kaumišt.

Homaičendad

  1. Нуриев Рустем Мидхатович. Дата обращения: 24 sulakud 2020.
  2. Грамоты.ру. Архивировано 19 heinkud 2010 года.
  3. https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Bul_MO_2023.xlsx
  4. Елабужский муниципальный район 1 | История города. xn--80aacgcdh2cyaav6b.xn--p1ai. Дата обращения: 11 vilukud 2021.
  5. Поспелов, 2008, с. 181—182.
  6. Статистика. Архивировано 25 elokud 2014 года. на официальном сайте Елабужского муниципального района
  7. Народная энциклопедия «Мой город». Елабуга.
  8. Народная энциклопедия «Мой город». Елабуга.
  9. Народная энциклопедия «Мой город». Елабуга.
  10. Народная энциклопедия «Мой город». Елабуга.
  11. Народная энциклопедия «Мой город». Елабуга.
  12. Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.
  13. Народная энциклопедия «Мой город». Елабуга.
  14. Всесоюзная перепись населения 1970 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.
  15. Всесоюзная перепись населения 1979 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.
  16. Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.
  17. Народная энциклопедия «Мой город». Елабуга.
  18. Народная энциклопедия «Мой город». Елабуга.
  19. Народная энциклопедия «Мой город». Елабуга.
  20. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более.
  21. Народная энциклопедия «Мой город». Елабуга.
  22. Административно-территориальное деление (АТД) за 2005 год.
  23. Административно-территориальное деление (АТД) за 2006 год.
  24. Административно-территориальное деление (АТД) за 2007 год.
  25. Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2009 года.
  26. Оценка численности постоянного населения Республики Татарстан на 1 января 2011 года.
  27. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года.
  28. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов).
  29. Численность населения муниципальных образований Республики Татарстан на начало 2014 года. Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Татарстан. Казань, 2014.
  30. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года.
  31. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года.
  32. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года.
  33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года.
  34. Численность населения муниципальных образований Республики Татарстан на начало 2019 года.
  35. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2020 года.
  36. Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более.
  37. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2023 года (с учётом итогов Всероссийской переписи населения 2020 г.).
  38. с учётом городов Крыма
  39. Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более (XLSX).
  40. Во втором российском городе запретили прокат электросамокатов, РБК (16 heinkud 2025). Дата обращения: 16 heinkud 2025.
  41. Город без самокатов: как жители Елабуги отреагировали на полный запрет кикшеринга, Инказан.ру (16 heinkud 2025). Дата обращения: 16 heinkud 2025.
  42. До 2011 года «Елабужский государственный педагогический университет»

Irdkosketused


Šablon:Tatarstanan Tazovaldkundan lidnad