Preobraženijan Gospodn'an jumalanpert' Kiži-sarel

Рувики-späi
Preobraženijan Gospodn'an jumalanpert'
Kiži-sarel
Kishi church 2.jpg
Ma
Sijaduz Kiži[d]
Adres Venäma,
Karjala,
Medvežjegorskan rajon,
Kiži-sar'
Konfessii ortodoksine uskond
Jeparhii Petroskoin da Karjalan jeparhii
Sauvond 1694—1714 voded
Radon olod Рабочее
Status Venäman rahvahiden kul'turjäl'gestusen objekt federaližel znamoičendal Venäman rahvahiden kul'turjäl'gestusen objekt federaližel znamoičendal. Рег. № 101410022570006 (ЕГРОКН). Objekt № 1010021060 (БД Викигида)
Логотип РУВИКИ.Медиа Mediafailad RUWIKI-tedoiš

Preobraženijan jumalanpert' (ven.: Церковь Преображения Господня) om ortodoksine jumalanpert', federaližen znamoičendan arhitekturan muštpacaz, mitte sijadase Kiži-muzei-kaičuztahos (Karjala), mülüb Kižin pagastan jumalanpertin kogodusen joukuhu.

Venäman počtmark

Ühthižed tedod

Jumalanpert' (pühäpert') oli tehtud vodel 1714 šatrpühäpertin sijal, mitte paloi vodel 1694.

Kiži. Preobraženijan jumalanpert' da kelončuhu. Voziden 1900 fotokuva.

Todesižid tedoid sen tegijoiš ei ole. Uz' jumalanpert' om pühätoittud vodel 1714. Jumalanpertin kohenduz da vajehtuz zavodihe ani pigei sen sauvondan jäl'ghe. Vodel 1876 ezmäižen kerdan L.V. Dal' märiči jumanpertin. Vodel 1947 oli ezmäine detaline jumalanpertin märičend, miččen tegiba L.M. Lisenko da B. V. Gnedovskii. Sured kohenduz da edištuzradod oliba vozil 1949—1959, A.V. Opolovnikovan ohjandusel[1]. Jumalanpert' om tehtud Venälaižen pohjoižen barroko-stiliš[2].

Arhitektur

Jumalanpertin korktuz om 37 m päčuhun risthasai, suruz' planas om 20,6×29 m.

Tipan mödhe mülüb puižiden kahesačogaižiden jarusjumalanpertiden keskhe. Kompozicijan pohjas om kahesačogaine sauvoz nellän kaks'pordhaižen prirubanke, miččed om tehtud kaikihe man polihe. Altarine päivnouzmanpolen prirubal om vižčogaine form. Päivlaskmanpolespäi päsauvosehe ühteb madal sömsijan sauvoz (narteksa (ven.) (vep.). Alahaižen kahesačogaižen sauvosen päle om pandud völ kaks' penembahk kahesačogašt sauvost.

Jumalanpertiš om kaks'kümne kaks' päd, miččed om sijatud jarusoil priruboiden da kahesačogaižiden saivosiden katusil, miččil om koverpirdaine katusen buč-form. Päiden suruz' da form vajehtasoiš rividen mödhe, nece andab jumalanpertile ritmižen kuvan. Sömsija om kattud koumepalaižel katusel. Jumalanpertin tulendpordaz om tehtud kahtes polespäi, kattud katusel da seižub konsolil. Ülembaine da alahaine pordhan tandrehed om kattud kaks'palaižil katusil čomin čaptud pachil. Ülembaižed kahesačogaižed tugedasoiš alambaižiden kahesačoganikoiden ristati pandud balkoihe — "vajehtuznel'l'čoganikad" — da om vahvištoitud parz'tugil.

Puižen arhitekturan oppindmehiden keskes om mel'pido, miše Kižin Preobraženijan jumalanpertin proobrazad oma Pühä Bogorodican Pokrova (ven.) (vep. jumalanpert', mitte oli Vitegorskan ujezdas, da Pokrova Bogorodici (ven.) (vep. jumalanpert' Arhandgel'skan agjas.

Jumalanpertin südäinkalutamine

Preobraženijan jumalanpertin südäinkalutamižen pohjas om unikaline nel'l'rivine voz'sadan XVIII ikonostas, mitte kaičihe ani koskmatomas irdnägos. Ikonostasan korktuz' om 7 metrad da piduz' 23,5 metrad[3]. Sil om 102 ikonad (jumalašt).

Ikonostasan erigoičuz om siš, miše se sijadase erihonuses. Ende mugomid honusid nimittihe "kaks'kümnes seinäs". Äjan vozid ikonostas kaičihe Kiži-muzei-kaičuztahon Pudožan erišton pertiš, a vodel 2019 sidä pandihe ičeze sijale. Sen edes om soleja klirosoidenke, päivlaskmpolen pidust oma laučad čomin čaptud röunidenke. Mudomad-žo laučad seištas sömsijas. Suren Kodiman voinan aigan ikonostas oli vedud Suomehe i vaiše voinan jäl'ghe sidä pördutadihe tagaze.

Endištajan Igor' Gaškovan sanoiden mödhe jumalanpertiš oma eriližed "nebesa"-laged, miččed tehtihe kaikiš pohjoižiš pühäkodiš da časoun'iš. Ned abutiba kaita lämän da saubata čuhuiden konstrukcijoid. Preobraženijan jumalanpertin zamkümbruz om sur', siš oli pandud sur' Uden Zavetan Troican ikon, miččen diametr oli kaks' metrad kuz'kümne santimetrad. "Taivaz"-lagen ikonad oliba pandud koumel rivil: zamkanno oliba heruvimad, alemba oliba sured arhangeloiden kuvad, da völ elemba pratatoiden kuvad, kaikid oli 32 ikonad.

Suren Kodiman voinan aigan "nebesa"-lagen ikonad oma kadotadud. Nügüd' mäneb rad, miše udištada niid[4].

Völ jumalanpertiš kaičihe plaščenica. Nece kangaz Iisus Hristos grobas kuvanke lahjoiči jumalanpertile vodel 1834 manradnik Anton Oševnev[5].

Status

Jumalanpert' mülüb Kižin pagastan kogodusehe. Vodel 1990 se om mülütadud JUNESKOn Mail'man londuz- da kul'turjäl'gestusen lugetišhe[6][7].

19. elokud vodel 2021 endištamižen jäl'ghe sidä udes pühäti Petroskoin da Karjalan mitropolit Konstantin. Vodelpäi 2021 om avaitud kävutajiden da jumalaižiden ristituiden täht[8].

Preobraženijan jumalanpertin endištamižen istorii

Jumalanpertin kaikid surembad endištuzradod om tehtud vozil 1949—1959 arhitektoran Aleksandr Opolovnikovan ohjandusel.

Vodel 1980 azjtedajad sanuttihe, miše jumalanpert' om lujas hubiš oloiš, sidä jäl'ghe pättihe, miše pidab saubata objekt kävutajiden täht[9].

Vozil 1980—1983 tehtihe radod avarijan vasthapäi, südäimes pandihe metallrungon, miše kaita jumalanpertin sauvotusen murendusespäi. Vozil 1999—2001 Piterin ven.: "Спецпроектреставрация"-institut vaumiči jumalanpertin endištusen kogomuzprojekt.

Preobraženjan jumalanpertin endištuz zavodihe vodel 2009. Sidä tehtihe liftingmetodal, konz pühäkodin palan ripputadas metalližele konstrukcijale; jumalanpertin palad, miččed oma alemba rippujan palad heitasoiš, niid oppidas, i ku pidab, vajehtadas uzile.

Semendkus vodel 2019, jäl'geližen endištusen etapan lopus, oliba heittud raudasižed tuged. Jumalanpertin podkletas 300-voččiden istoriližiden lavoiden kaičusen täht da istorijan täht jättihe alembaižen metallrungon palan, mitte seižui enamba 40 vot. Endištusen jäl'ghe istoriližen muštpachan 70 % om todesine: unikaližen parziden "tervehtoitand"-tehnologijan mödhe paikoiden abul om vajehtadud ei kaik parz', a vaiše sen pala[10].

Endištusen kävutadud metodad kovas arvosteliba akademik V. P. Orfinskii da tetab endištai A. V. Popov[11][12].

Tal'vkus vodel 2019 kuldaine čomin čaptud ikonostas, mitte korktuz' om 7 metrad da piduz' 23,5 metrad[3], pandihe jumalanpert'he jäl'ghe kaičendad 40 vot muzei-kaičuztahos. Muzejan radnukad sanuiba, miše jumalaižed (ikonad) ikonostasal oma siš jäl'genduses, kut i voz'sadal XIX, avaites jumaližile ristituile praznikoiden Äipäivän ciklan. Mugoman ikonoiden sijadusen pohjaks ottihe ikonostasan shemad, miččed oma voziden 1830 da 1867 arhivan azjbumagoiš. Kaičihe todesižed (voz'sadan XVIII lopun) puižed ikonostasan čomitadud konstrukcijad[13].

Kümnes vodes tundijad endištiba 742 part jumalanpertin 2 550 elementaspäi. Endištusen tärged etap om rad 16 puižiden päidenke, miččil vajehtihe 34 tuhad lemešinad — tradicioništ habčerepicad[9].

Oli tedotadud, miše jumalanpert' avaidase kävutajiden täht kezakus vodel 2020, а praznikpühätand linneb 19. elokud vodel 2020[3], no 23. heinkud vodel 2020 Venäman kul'turministerstvan Öbokan federaližen ümbruzkundan ohjandusen laudkund pučihe otta radod da vaumiči azjbumagan, miččes oli äi homaičusid[11].

Jumalanpertin kaik endištuzradod oliba loptud da vahvištoitud Valdkundaližel laudkundal redukus vodel 2020[14].

Kävutajiden täht jumalanpert' om avaitud 1. kezakud vodel 2021, praznikavaiduz oli 23. heinkud, a om pühätud — 19. elokud, Preobraženii Gospodan-praznikan aigan[9][15][16].

Galerei

  • Preobraženijan jumalanpertin kehker čuhud

    Preobraženijan jumalanpertin kehker čuhud

  • Jumalanpertin irdnägo endištamižen aigan, eloku 2012 voz’

    Jumalanpertin irdnägo endištamižen aigan, eloku 2012 voz’

  • Jumalanpertin irdnägo endištamižen aigan, kezaku 2017 voz’

    Jumalanpertin irdnägo endištamižen aigan, kezaku 2017 voz’

  • Endištadud jumalanpert’ vodel 2021

    Endištadud jumalanpert’ vodel 2021

Kut voib sadas

Miše kacta jumalanpertid pidab ujuda Petroskoišpäi Kometa-pigalaival Velikaja Guba-sarele Kiži-pristanihesai, sidä jäl'ghe pidab astta jaugoil suvipolhe 1 kilometran.

Nügüd' jumalanpert' kävutoitas ühtel aigal Jumalanpert' da Kiži-muzei. Loičendad mänetadas vaiše pühäpäpraznikoiden aigan kezaaigal.

Nügüd' muzei radab vodes ümbri, no konz om vihmasine sä da sumeg kävutand erasihe objektoihe om röunatud. Ku il'man nepsuz' om 90 procentad, ka siloi kävund jumalanpertihe om kel'tüd[5].

Vodel 2003 om sätud Spasan da Kižin patriarhine podvorje, miččehe mülüiba kaik Kiži-saren jumalanpertid.

Sikš ku jumalanpert' mülüb Kiži-muzei-kaičuztahon joukuhu, ka kävutand sihe om röunatadud. Sen radčasud oma:

  • 1. semendud — 13. semendkud: joga päivän 10.00—18.00;
  • 14. semendud — 31. elokud: joga päivän 08.00—19.00;
  • 1. sügüz'kud — 30. sügüz'kud: joga päivän 10.00—17.00;
  • 1. redukud — 31. redukud: joga päivän 10.00 —до 16.00[17].

Homaičendad

  1. ↑ Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 3: P — Я. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2011. — С. 272. — 384 с. — ISBN 978-5-8430-0127-8.
  2. ↑ Три века красоты и веры: 310 лет церкви Преображения Господня на острове Кижи. Дата обращения: 9 uhokud 2026.
  3. ↑ 1 2 3 Преображенскую церковь на острове Кижи откроют для посетителей в июне 2020 года. ТАСС (16 kül'mkud 2019). Дата обращения: 9 uhokud 2026. Архивировано 22 sulakud 2023 года.
  4. ↑ Как в Кижах реставрировали уникальную церковь и воссоздают "небеса". РИА Новости. Дата обращения: 9 uhokud 2026.
  5. ↑ 1 2 Преображенская церковь на острове Кижи. Дата обращения: 9 uhokud 2026.
  6. ↑ Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 3: Р — Я.. — Петрозаводск: ИД "ПетроПресс", 2011. — С. С. 272. — 384 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-8430-0127-8.
  7. ↑ Объект всемирного наследия ЮНЕСКО «Кижский погост». Дата обращения: 9 uhokud 2026.
  8. ↑ О Приход Спасо-Преображенского храма на острове Кижи. prihod-kizhi.ru. Дата обращения: 9 uhokud 2026.
  9. ↑ 1 2 3 В Преображенской церкви на острове Кижи впервые за 40 лет прошла экскурсия для туристов. ТАСС (1 kezakud 2021). Дата обращения: 9 uhokud 2026. Архивировано 9 semendkud 2025 года.
  10. ↑ На острове Кижи завершился очередной этап реставрации церкви Преображения Господня. ТК «Россия Культура». Дата обращения: 9 uhokud 2026.
  11. ↑ 1 2 К. Михайлов. Как святыня не прошла госприемку // Огонёк. — 2020. — 17 elokud (№ 32). Архивировано 2 kül'mkud 2024 года.
  12. ↑ Александр Попов: "Над Кижами витает дух непрофессионализма и безответственности". Regnum (14 uhokud 2011). Дата обращения: 9 uhokud 2026. Архивировано 21 sulakud 2023 года.
  13. ↑ Иконостас вернули в Преображенскую церковь острова Кижи через 40 лет после демонтажа. Интерфакс-Религия (27 tal'vkud 2019). Дата обращения: 9 uhokud 2026.
  14. ↑ Светлана Цыганкова. Перебрали по бревнышку. «Российская газета - неделя: Северо-Запад» № 232(8286) (14 redukud 2020). Дата обращения: 9 uhokud 2026. Архивировано 22 sulakud 2023 года.
  15. ↑ Открытая Преображенка: главная церковь острова Кижи доступна туристам впервые за 40 лет. ИА "Республика". Дата обращения: 9 uhokud 2026. Архивировано 7 tal'vkud 2024 года.
  16. ↑ Освящена церковь Преображения Господня на острове Кижи. Музей-заповедник "Кижи" (20 elokud 2021). Дата обращения: 9 uhokud 2026.
  17. ↑ Режим работы, правила посещения. kizhi.karelia.ru. Дата обращения: 27 uhokud 2026.

Literatur

  • Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 3: P — Я. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2011. — С. 272. — 384 с. — ISBN 978-5-8430-0127-8.
  • Многоглавые храмы // История русского искусства. — М.: Изд. И. Н. Кнебеля, 1910. — Т. 1: Архитектура. Допетровская эпоха. — С. 434—442. — 508 с.
  • Ополовников А. В. Русское деревянное зодчество. — М.: ИД «ПетроПресс», 1986. — С. 272—284.
  • Орфинский В. П. Деревянное зодчество Карелии. — Л., 1972. — С. 92—109. — 119 с.
  • Орфинский В. П. Преображенская церковь в Кижах и её место в истории русской архитектуры // Актуальные проблемы исследования и спасения уникальных памятников деревянного зодчества России: Международный симпозиум. Нёнокса-Петрозаводск-Кижи: Доклады. — СПб., 1999. — С. 78–79.

Lähtked

Om sadud "https://vep.ruwiki.ru/w/index.php?title=Preobraženijan_Gospodn%27an_jumalanpert%27_Kiži-sarel&oldid=529726"