Kivač (vezilanktuz)
| Kivač | |
|---|---|
| лив.-карельск. Kivačču | |
Kivač-vezilanktuz kezakus vodel 2008 | |
| Harakteristikad | |
| Korktuz' | 10,4 m |
| Sijaduz | |
| 62°16′05″ с. ш. 33°58′49″ в. д.GЯO | |
| Jogi | Suna-jogi |
| Ma | |
| Region | Karjala |
| Rajon | Kondopogan rajon |
Kivač (livv.: Kivačču, suom.: Kivatsu) — om vezilanktuz Suna-jogel Karjalas.
Ühthižed tedod
Vezilanktusen nimi sündub, voib olda, suomen kiivas-sanaspäi, mitte znamoičeb «vahv, ülipigaline»[1].
Vezilanktusen ühthine korktuz' om — 10,4 m, miččen piduz' om 170 m. Alahaižen pordhan veden lanktusen korktuz' om — 8 m. Vezilanktusen pordaz om tehtud diabazan lähtendal.
Vezilanktusen jagab kahthe palaha kal'l': pävezivalu (oiged) da ližavezivalu (hur). Pävezivalu joksen nellän jogikostkiden möto, ližavezivalu jagase kuverdaha-se vezivaluhu, miččed oma oigetud pävalun polhe[2].
Vezilanktuz om Kivač-kaičuztahon tundištoituzmatkoiden taho, miččen pind om — enamb 10 tuhad ga. Vezilanktusenno sijadase Londusen muzei da dendrarii[3].
Istorii
Ezmäižen kerdan vezilanktusen polhe om kirjutadud «Obonežjan p'atinan Piscovijas kirjas» vodel 1566[2].
Vezilanktusen sündundas om legend. Legendan mödhe kaks' joged-sizared Suna-jogi da Šuja-jogi joksiba rindati. Kerdan Suna-jogi ištuihe lebaidamha, a ičeze čoman jogen vodansijan mödhe käski joksta sizarele da uinzi. Konz hän heraštui, ka nägišti, miše hänen Šuja-sizar' om jo lujas edahan. Siloi Suna-jogi tacihe sabustamha sizart kohtha da murenzi kaiken, mi putui hänen matkal. Kus Suna-jogi murenzi kal'l'oid sündui-ki Kivač-vezilanktuz[4].
Vodel 1837 oli tehtud sur' erilaine parziden laskendtaho, miše parded splavan aigan ei katkoižihesoiš.
Vodel 1868 vezilanktusele oli tulnu imperator Aleksandr II, kudamban tulendan täht oli tehtud pert', miše voiži öduda.
Sunskan GES-vezivägištoiden kaskadan sauvondan aigan mitte-se vezilanktusen veden pala oli heittud (sured vezivägištod oma — Kondopogan GES da Paljeozerskaja GES). Nece vajehti gidrokuvan verkon da polenzi londusižen vezilanktusen väged ( 66 m³/s)[2].
Kivač-vezilanktuz čomaliteraturas
Vezilanktusele omištiba ičeze runod G. R. Deržavin, F. N. Glinka da toižid tetabad runoilijad[2].
Vezilanktuz-runo (G. R. Deržavin):
Алмазна сыплется гора
С высот четырьмя скалами,
Жемчугу бездна и сребра
Кипит внизу, бьет вверх буграми;
От брызгов синий холм стоит,
Далече рев в лесу гремит.
Kivač-vezilanktuz Nikolai Glazkovan runos (1971):
Он то и дело гонит бревна,
Их многотонно перебрав.
Остервенело и любовно
Осуществляет лесосплав.
Он со времен палеолита
Бежит по этим скалам вскачь,
Неистовый и знаменитый
Волшебный водопад Кивач.
Так, низвергаясь ошалело,
Он по душевной простоте
Наполовину служит делу,
Наполовину — красоте.
Galerei
Kivač-vezilanktuz, 1915 voz'. Fotokuval om — fotokuvan tegii, S. М. Prokudin-Gorskii
Homaičendad
- ↑ Керт Г. М., Мамонтова Н. Н. Загадки карельской топонимики. Рассказ о географических названиях Карелии. — 3-е изд. — Петрозаводск: Карелия, 2007. — 120 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-7378-0097-0.
- ↑ 1 2 3 4 Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 2: К — П. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2009. С. 54 — 464 с.: ил., карт. ISBN 978-5-8430-0125-4 (т. 2)
- ↑ Экскурсионные туры (Карелия) «Алмазна сыплется гора…» (Кивач). Дата обращения: 26 elokud 2007. Архивировано из оригинала 28 sügüz'kud 2007 года.
- ↑ Водопад Кивач | Отдых в Карелии с компанией «Карьяла». Дата обращения: 4 keväz'kud 2010. Архивировано из оригинала 12 semendkud 2010 года.
Literatur
- Березин Н. И. Пешком к карельским водопадам. — СПб., 1903
- [Водопад Кивач] // События и даты из истории Кондопоги и Кондопожского района : календарь. — Кондопога, 2014. — С. 66;
- Водопад Кивач и заповедник Кивач // Кондопога : указ. лит. — Петрозаводск, 2008. — С. 115—120.
- Григорьев С. В. Водопады Карелии. — Петрозаводск, 1956
- Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 2: К — П. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2009. С. 54 — 464 с.: ил., карт. ISBN 978-5-8430-0125-4 (т. 2)
- Потахин, С. Б. Кивач / С. Б. Потахин // Карелия : энциклопедия. В 3 т. Т. 2. К—П. — Петрозаводск, 2009. — С. 54;
- Шайжин Н. С. Поэзия северорусской природы. Олонецкие водопады: Кивач, Пор-Порог и Гирвас в описаниях туристов. — Петрозаводск, 1907
Tarkendused
- Водопад «Кивач». Институт водных проблем Севера КарНЦ. Архивировано из оригинала 1 tal'vkud 2017 года.
- Кивач на официальном сайте Карелии. Архивировано из оригинала 4 uhokud 2012 года.
- Как добраться до водопада. Описание и GPS координаты. getpath.ru. Дата обращения: 23 keväz'kud 2020. Архивировано 29 uhokud 2020 года.
- Чудские памятники и предания о «Панах» // Памятная книжка Олонецкой губернии на 1867 год. Петрозаводск, 1867, С. 118. elibrary.petrsu.ru. Дата обращения: 23 keväz'kud 2020. Архивировано 16 keväz'kud 2022 года.
