Mail’man filosofijan päiv

Рувики-späi
Mail'man filosofijan päiv
Illustrerad Verldshistoria band I Ill 107.jpg
Tip Rahvahidenkeskeine JUNESKO-organizacijan päiv
Toižin Filosofijan päiv
Znamoičend Otta homaičushe filosofijan kal'hut jogahižen mehen, kul’turan da ristutun meletusen kehitoituses; kritižen da ripmatomuden meletandan; filosofijan opendusen sirdänd; abu kul'turkeskeižele paginale da kesknäižele
Om tehtud vodel 2005 33-ndel JUNESKO-päkonferencijan sessijal Pariž-lidnas. Ezmäižed praznikazjtegod oliba vodel 2002 JUNESKO-organizacijan korktudel; mail'man korktudel praznuičese vodelpäi 2005
Tegii opendusen, tedon da kul'turan azjtegoidme OON-organizacijan azjmehišt (JUNESKO)
Praznuitas enamba, mi 70 JUNESKOn maiš-ühtnikoiš; universitetoiš, filosofijan tedokundoil, tedoinstitutad, školad, valdkundatomiš organizacijoiš, filosofijan kluboiš da sebroiš
Päiv kül'mkun koumanz' nellänz'päiv
Vodel 2025 20. kül'mkud
Vodel 2026 19. kül'mkud
Praznuičend filosofijan konferencijad da seminarad, kehkerad stolad, mastar'-klassasad, filosofijan kafed, lekcijad, paginad, kuläturan azjtegod, kirjoiden ezitelendad, ozutelused, muzik-filosofižed besedad, akcijad
Tradicijad regionaližiden konferencijoiden da rahvahidenkeskeižiden tedosimpoziumoiden mänetand, filosofijan kvizoiden da čellendžiden tegend, filosofijan terapijan mastar'-klassad
Om sidotud Mail'man logikan päiv (14. vilukud)

Mail'man filosofijan päiv (ven.: Всеми́рный день филосо́фии) — rahvahidenkeskeine päiv, mitte joga voden praznuitas kül'mkun koumanden nellänz'päivän OON-organizacijan tomotusen mödhe, mitte ohjandab opendusen, tedon da kul'turan azjoid. Nece praznik om vahvištoitud 33-ndel JUNESKO-päkonferencijan sessijal vodel 2005[1] sikš, miše kingitada homaičust filosofijan znamoičendaha mehen meletusen kehitoituses, kaikiden kul’turoiden da mehen täht[2][3][4][5].

Rahvahidenkeskeižen filosofijan päivän vahvištoitusen pätego om tehta ühthižen paginan globaližiden sociokul'turan vajehtusiš, miččed oma mez'kundas, käta rahvahanikoid filosofijan jäl'gestusehe, jogapäiväližen meletandan avaiduz uziden mel'vehiden täht da virigzoitta vedoväged kaikile avaitud paginoihe meletaimehiden da rahvahaližen ühthižkundan keskes nügüd'aigaižiš kucundoiš. JUNESKO mel'pidon mödhe, filosofii om discipline, mitte virigzoitab kritižen da ripmatomuden meletandan, abutab paremba el'geta mirun, kehitoita da sirtta tolerantnostin da mirun[5][6][7].

Istorii

Vodelpäi 2002 JUNESKOn štab-fateras da sen sijaližiš erištoiš organizacijan standartprogramman ramkoiš praznuičese Filosofijan päiv. Ezmäižed praznuičendad oliba kül'mkus vodel 2002, konz organizacii tomoti praznuita necidä päiväd filosofijan znamoičendan täht nügüd'aigal[8][5][6].

Francian pälidnas 33-ndel JUNESKO-päkonferencijan sessijal vodel 2005 om vahvištoitud käsk tedotuses Mail'man filosofijan päivän mänetandas globalmäras. Praznikan mänetandan mail'man korktudel pätego om filosofijan opendusen sirdänd, mittušt ei ole äjiden maiden openduzprogrammoiš da om lujatomal da märičematomal pozicijal. Sidä paiči, azjtego abutab kingitada homaičust filosofijan znamoičendaha mehen meletusen progressan täht[5][7].

Voziden 2020 kesken tedoiden mödhe Filosofijan päiv praznuitas enamba 70 JUNESKOn maiš-ühtnikoiš kaiked mirudme. Joga voden praznuites Mail’man filosofijan päivän kül'mkun koumanden nellänzäpäivän JUNESKO-organizacii kingitab homaičust filosofijan znamoičendaha mehen meletusen progressan, kul'turan da ristutun täht[7][9][10]. Venämal nece praznik praznuitas vodelpäi 2003. Voden 2009 kül'mkun 16 −19 päivil JUNESKOn Mail'man filosofijan päivän ramkoiš oliba rahvahidenkeskeižed päazjtegod, miččed oliba ühtenzoitud ven.: «Философия в диалоге культур»-temal. Azjtegoiden programmaha mülüi praznikavaiduz, sur' ištund Venäman tedoakademijan filosofijan institutas (ven.) (vep., kehkerad stolad, kul'turprogramm, press-konferencijad da Venäman verhiden azjoiden ministran polespäi vasthaotand. Azjtegod mäniba Moskvas da Piteriš, kus oli sur’ ištund da "Johtutades filosofijan laivad"-akcii[11][12][9][10].

Äjad filosofad oma mugošt mel'pidod, miše filosofijan jüvä om mahtos čududeldas. Filosofii sündub mehen tahtospäi tedištada ičtaze da ümbärdai mail'mad. Oldes refleksijan da "armastusen melevudehe", filosofii opendab meid meletada meletusiš, oppida fundamentaližid todusid, kodvda ezioloid, tehta ičeze ühtvedoid[3][13][7].

Azjtegod

Mail'man filosofijan päivän ramkoiš JUNESKO kucub kaikid partn'oroid — valdkundaližed azjmehištod da organizacijad, sihe mülüba JUNESKO azjoidme rahvahaližed komissijad, valdmehištomatomad profilorganizacijad, associacijad, üläopendusen organizacijad, institutad, školad, JUNESKO-kafedrad, associiruidud JUNESKOn školad da klubad — tehta filosofijan basedoid, debatoid, konferencijoid, mastar'-klassoid, kul'turan azjtegoid da prezentacijoid[7][5].

Venämal voziden 2020 keskaigal necel päiväl tradicioništi tehtas regionaližed konferencijad da ištundad, kehkerad stolad, filosofijan kafed, vastused taidehen ezinikoidenke, kirjozutelused, miččed koskeba aktualižid filosofijan küzundoid. Erasiš üläopendusen organizacijoiš mänetadas iloprogrammad, miččed vaumitas filosofijan tedokundoiden magistraturan üläopenikad[9][10][14].

Vodel 2024 Kaliningrad-lidnas Mail'man filosofijan päiv tradicijan mödhe praznuitihe Kafedraližes jumalankodiš (ven.) (vep. Kanta-sarel. Necen sur'kulun voz'sadan XIV sauvotusen seiniden vast om tetaban filosofan Immanuil Kantan kaum. Kantan 300-voččen jubilejan sidä voden levedas praznuittihe Venämal prezidentan Vladimir Putinan käskon mödhe. Praznikprogrammas oli äi lekcijoid da koncertoid, muzik-filosofižid besedoid rojal'anno da kompozitoran da filosofan, taidehen tedodoktoran Mihail Arkadjevan tön tradicionine mirun ezmäine ozutez. Mastar'-klassoihe da koncertoihe ühtni enamba 350 mest[15][16].

21-22. kül'mkud vodel 2024 Piterin valdkundaližes universitetas oliba Filosofijan päiväd, miččihe mülüiba rahvahidenkeskeine ven.: «Пушкин и универсум русского мира»-tedokonferencii, "Nauka na granicah"-simpozium da tradicionine "Johtutades filosofijan voden 1922 laivan"-akcii muštkivenno leitenantan Šmidtan randišton da Vasiljevskii-saren 8-9 linijan saumal. Azjtegon sädajan oli Istorijan da filosofijan tedon Venäman sebr[17][18].

Kül'mkus vodel 2024 NITU MISIS oli mänetadud Filosofijan nedal', miččehe mülüi "Intimine ideologii. Tekst, kinematograf, cirk venälaižes kul'turas voz'sadan ХХ"-kirjan prezentacii, filosofine kviz, mitte oli omištadud Mailman filosofijan päiväks, kehker stol "Aktualižed küzundad filosofijas: voz'sadan XXV Mail'man filosofijan Riman kongressan jäl'giden mödhe" da mastar'-klass "Intuicii da elo: kut kodikoitta irracionaline mel'"[19].

Moskvan valdkundaližen universitetan M. V. Lomonosovan nimel filosofijan tedokundal joga voden üläopenikoiden, aspirantoiden da noriden tedomehiden abul tehtas erazvuiččed azjtegod[20]. Vodel 2018 Venäman tedoakademijan filosofijan institut (ven.) (vep. mäneti rahvahidenkeskeižen konferencijan, mitte oli omištadud venälaižele klassikale I. S. Turgenevale kut kirjutai-filosofale da politikmeletaimehele[21].

Vodel 2020 Edahaižen Päivnouzman federaližen universitetan taidehen da gumanitarižiden tedoiden školas Mail'man filosofijan päivän praznikan sädiba filosofijan da uskondan Departament da Promorskijan Venäman filosofijan sebran erišt. Opendajad ezitiba kirjutesed "Mikš filosofii om minun elon päazj?" teman mödhe, jagoihe persoaližel tedotöl filosofijaha. Azjtegon lopus mänettihe filosofijan paginan kehkeran stolan taga "Min polhe nügüd' pidab opeta filosofoile?"[4].

Filosofijan "Uz' Akropol'" škol äjiš venälaižiš lidnoiš sädab necel päiväl erazvuiččid azjtegoid, miččed avaitas filosofijad kut ecind da tulend eloho elon kal'huzid, mugomid kut hüvüz', oiktuz', arvokahuz', armoikahuz', melevuz'. Pälidnas sädas ehtad, miččed omištadas personoile, kudambad jättihe Venäman istorijas suren jäl'gen, kudambiden elomahtišt tegihe mehen arvoikahuden da korktoiden moral'principoiden ozuteseks[22][23].

Pälidnas radab filosofijan klub da Quercus-kafe — avaruz, miččes filosofii om jogapäiväližen elon pala. Sid' sädas intellektualižed vastused, kul'turaztegod da paginad kodikahas, uskmeližes oloiš, sen lugus filosofižed murginad da ehtlonged, melävajehteližed klubad, mastar'-klassad da filosofine terapii[24].

Tedotuz vestištos

Mail'man filosofijan päiväs kaiken aigan tedotadas venälaižiš da rahvahidenkeskeižiš vestištoiš. Federaližed tedoližed agenstvad pästtas materialoid filosofijan znamoičendas nügüd'laižen mez'kundan täht, sen roliš kritižen meletandan da kul'turkeskeižen paginan tegemižes[25][3][5].

Ühthižrahvazkundad-organizacii paindab JUNESKOn pämehen sanad da tematižed lähtematerialad, miččed avaitas filosofijan znamoičendad nügüd’laižes aigas. JUNESKO-organizacijan pämez' Odri Azule ičeze ezitusiš jonoštab, miše filosofii om disciplin, mitte virigzoitab kritižen da ripmatomuden meletandan, abutab paremba el'geta mirun, kehitoita da sirtta tolerantnostin da mirun[13][7][3].

Regionaližed vestištod aktivišti tedotadas Mail'man filosofijan päivän praznuičendad. Universitetatad da tedoinstitutad paindas anonsoid da reportažid azjtegoiš ičeze oficialižil resursoil. Filosofižed tedokundad kävutadas ičeze tedoližed platformad, miše levenzoitta tedoid konferencijoiš, kehkerstoloiš, kvizoiš da toižiš azjtegoiš, miččed om omištadud praznikale[20][18][4][17][19].

Eriližed filosofižed painused da portalad paindas lähtematerialoid, miččed om omištadud Mail'man filosofijan päiväle. Kriman federaline universitet, Pskovan agjan kirjišt da toižed openduzorganizacijad kirjutadas lähtematerialad praznikas, sen istorijas da znamoičendas[10][14][2][9].

Тemad

Tradicijan mödhe JUNESKO-organizacii valičeb temad Mail'man filosofijan päivän täht, mitte praznuičetas joga voden koumanden kül’mkun nellänz'päivän vodelpäi 2002, hot' ei kaikuččel vodel oli eriline tedotadud tem.

Päivmär Tem Anglian kelel Lähte
21. kül'mkud vodel 2024 Filosofii: socialižiden katkaidusiden vägestuz Philosophy: bridging social gaps [26]
16. kül'mkud vodel 2023 Filosofine meletand mul'tikul'turižes mirus Philosophical Reflection in a Multicultural World [27]
17. kül'mkud vodel 2022 Tulijan aigan mez' The Human of the Future [28]
18. kül'mkud vodel 2021 Mehen erazvuiččed socialižen, kul'turan, geografijan da politikan kosketused Different interactions of human beings with their social, cultural, geographical and political environment [29]
19. kül'mkud vodel 2020 Filosofijan päznamoičend krizisan aigan The importance of philosophy in times of crisis [30]
21. kül'mkud vodel 2019 Ei ole märitud temad
15. kül'mkud vodel 2018 Ei ole märitud temad
16. kül'mkud vodel 2017 Melevuden ecindas In search of wisdom [31]
17. kül'mkud vodel 2016 Enzne aig da nügüd'läine aig Past and present [32]
19. kül'mkud vodel 2015 Filosofijan keliden da sijoiden äjüz' Plurality of languages and places of philosophy [33]
20. kül'mkud vodel 2014 Socialižed vajehtused da kul'turkeskeine pagin Social Transformations and intercultural Dialogue [34]
21. kül'mkud vodel 2013 Inkl'uzivižed ühthižkundad, seižui kosmosma Inclusive Societies, Sustainable Planet [35]
15. kül'mkud vodel 2012 Tulijad pol'ved Future Generations [36]
7. kül'mkud vodel 2011 Ei ole märitud temad
18. kül'mkud vodel 2010 Filosofii, teorii da praktik Philosophy, Theory, and Practice [37]
16-19. kül'mkud vodel 2009 Filosofii kul'turoiden paginas Philosophy in the Dialogue of Cultures [38]
20. kül'mkud vodel 2008 Oiktuded da vald Rights and Power [39]
Vozil 2003—2007 Ei ole märitud temad
21. kül'mkud vodel 2002 ezmäine Mail'man filosofijan päiv

Pidab homaita, miše ezmäine Mail'man filosofijan päiv oli 21. kül'mkud vodel 2002, a oficiališti om institucionаliziruidud JUNESKO-organizacijan 33. Päkonferencijal vodel 2005. Ei kaikuččel vodel praznuičendan täht oliba valitud erilaižed temad — erasil vozil akcent oli tehtud praznikan regionaližihe erigoičusihe vai praznuičendan pätegoihe märitomata temata.

Pojavad praznikad

Voziden 2020 keskaigaks om kuverz'-se rahvahidenkeskešt päiväd, miččed om omištadud tedon da opendusen kehitoitusele. Mail'man logikan päiv praznuičese 14. vilukud da om vahvištoitud JUNESKO-organizacijal vodel 2019, miše virigzoita homaičust logikan tärgedut tedos da openduses[40].

Venämal 25. semendkud praznuitas Filologan päivän — filologijn oblastin, literaturtedon da kel'tedon radnikoiden tedomahtoižen praznikan. Nece päiv om sidotud Venäman suiman avaidusenke vodel 1735, mitte tegihe ezmäižeks Venäman tedosebraks.

Rahvahidenkeskeine lehtezmehiden solidarnostin päiv pidetas 8. sügüz'kud, sen pätego om ühtenzoitta mediasferan tedomahtajid lehtišton sanavaldan da ripmatomuden kaičendas.

Homaičendad

  1. ↑ ЮНЕСКО. Провозглашение Всемирного дня философии. unesdoc.unesco.org (2005). Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  2. ↑ 1 2 Псковская областная универсальная научная библиотека. Официальный сайт ГБУК ПОУНБ. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  3. ↑ 1 2 3 4 18 ноября — Всемирный день философии, Новости ООН (18 kül'mkud 2021). Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  4. ↑ 1 2 3 Всемирный день философии отметили в ШИГН. dvfu.ru. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 6 Всемирный день философии, РИА Новости (17 kül'mkud 2022). Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  6. ↑ 1 2 National Philosophy Day 2024: Date, theme, and significance, India Today. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  7. ↑ 1 2 3 4 5 6 ЮНЕСКО. Всемирный день философии. unesco.org. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  8. ↑ World Philosophy Day 2025: Importance, Theme and How to Celebrate (англ.). Vedantu. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  9. ↑ 1 2 3 4 Всемирный день философии (World Philosophy Day). runivers.ru. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  10. ↑ 1 2 3 4 Всемирный день философии (World Philosophy Day): Русская философия : Руниверс. runivers.ru. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  11. ↑ Всемирный день философии. График мероприятий. iphras.ru. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  12. ↑ О проведении в России Всемирного дня философии ЮНЕСКО — Министерство иностранных дел Российской Федерации. mid.ru. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  13. ↑ 1 2 Всемирный День философии | Философский факультет. philos.msu.ru. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  14. ↑ 1 2 Отмечая Всемирный день философии | Крымский федеральный университет. cfuv.ru. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  15. ↑ В Калининграде Всемирный день философии отметят в Кафедральном соборе, TACC. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  16. ↑ Всемирный день философии (неопр.). gliera.com. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  17. ↑ 1 2 СПбГУ. Программа Международной научной конференции «Пушкин и универсум Русского мiра». Международный научно-культурный форум «Дни философии в Санкт-Петербурге».
  18. ↑ 1 2 Дни философии в Санкт-Петербурге – 2024. Симпозиум «Наука на границах» – РОИФН (неопр.). rshps.org. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  19. ↑ 1 2 Неделя философии в НИТУ МИСИС - Ноябрь 2024 | Тренинги и мастер-классы. misis.ru. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  20. ↑ 1 2 Всемирный день философии | Философский факультет. philos.msu.ru. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  21. ↑ И. Е. Кознова. На грани столетий: философское переосмысление И.С. Тургенева // Философские науки. — 2019. — Т. 62, № 3. — ISSN 2618-8961. — doi:10.30727/0235-1188-2019-62-3-150-159.
  22. ↑ Международный день философии | Москва (на Басманной). Новый Акрополь. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  23. ↑ Всемирный день философии: от многообразия к единству. Новый Акрополь. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  24. ↑ Философский клуб и кафе QUERCUS. quercusclub.ru. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  25. ↑ Черненкова, Марина. 21 ноября 2024 – Всемирный день философии: История и традиции даты, Общественная служба новостей (20 kül'mkud 2024). Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  26. ↑ ЮНЕСКО. Bridging Divides through Critical Reflection: World Philosophy Day 2024 (англ.). unesco.org. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  27. ↑ World Philosophy Day 2023 Celebrates on 16th November (англ.). adda247. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  28. ↑ World Philosophy Day 2022: Theme, History and Significance, News18. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  29. ↑ World Philosophy Day 2021: 18 November (англ.). currentaffairs.adda247.com. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  30. ↑ World Philosophy Day 2020: Theme, date, history and all you need to know (англ.). indiatoday.in. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  31. ↑ World Philosophy Day:: "Keys for a better world" (Buenos Aires, Argentina) - Acropolis News (англ.). news.acropolis.org. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  32. ↑ Schools : World Philosophy Day : Past and Present ! (англ.). gsouto-digitalteacher.blogspot.com. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  33. ↑ 'Philosophy is an art of living together,' says UNESCO on World Philosophy Day, UN News (17 kül'mkud 2016). Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  34. ↑ World Philosophy Day: November 20, 2014, kathmanduk2.wordpress.com (21 kül'mkud 2014). Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  35. ↑ World Philosophy Day-2013, Philosophy News in India (12 redukud 2013). Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  36. ↑ On World Philosophy Day, UN highlights importance of critical thinking and reflection, UN News (15 kül'mkud 2012). Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  37. ↑ Iran to host congress of World Philosophy Day 2010, Tehran Times (7 kezakud 2010). Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  38. ↑ ЮНЕСКО. World Philosphy Day 2009: Philosophy in the Dialogue of Cultures (англ.). unesco.org. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  39. ↑ World Philosophy Day, 20 November 2008Annual celebration of philosophy initiated by UNESCO in 2005, the 2008 edition of World Philosophy Day took place in honour of the 60th anniversary of the Universal Declaration for Human Rights (20 kül'mkud 2008). Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
  40. ↑ ЮНЕСКО. Всемирный день логики. unesco.org. Дата обращения: 2 tal'vkud 2025.
Om sadud "https://vep.ruwiki.ru/w/index.php?title=Mail’man_filosofijan_päiv&oldid=528523"