Vanh Uz' Voz'

Moskva. Rusked avoinird. Viluku 2024

Vanh Uz' Voz' (ven.: Ста́рый Но́вый год) — Uz' Voz' julianan kalendarin mödhe (vanhan stilin mödhe).

Uz' Voz' vanhan stilin mödhe zavodiše öl 31. tal'vkuspäi (13. vilukuspäi) 1. vilukuhusai (14. vilukuhusai). Virkeh om kuti oks'umoronan ozutez, kaks' sanad vastustaba toine toižele. Oficialitoi praznik, praznuitas tradicijan mödhe neniš valdkundoiš, kus pühäkodid praznuičeba Raštvad julianan kalendarin mödhe 25. tal'vkud (7. vilukud). Nece znamoičeb, miše "Vanh Uz' Voz'" tuleb siloi, konz tuleb Uz' Voz' julianan kalendarin mödhe. Praznikan sündui sikš, miše Raštvad kalendarin tradicijan mödhe pidaži, miše oližiba edel Ut Vot, da sikš miše ortodoksižes puhäpertiš grigorianan Uden Voden aigan om Raštvoiden post, mitte kel'däb rahvahan kerdust, kebn'ad sömäd da vesländad.

Praznikan geografii

Uz' Voz' julianan kalendarin mödhe praznuitas ei vaiše valdkundoiš, miččed tegihe jäl'ghe Sovetskijad Sojuzad, no toižiš-ki. Ozutesikš, nene oma Serbijan ortodoksižen pühäpertin painusen regionad – Pohjoiž-Makedonii, Serbii da Černogorii. Paiči necidä, nece om Ruminii, vähän Šveicarijad da Uel'sad, naku Šotlandijas praznuičemine om 12. vilukud. Necil-žo päiväl praznik om erasil afrikalaižil rahvahil, kel om mugoine-žo kalendar'. ^[1]

Vanh Uz' Voz' valdkundoiš

Venäma

30. tal'vkud vodel 1699 — P'otr I käskön mödhe voden augotiž oli sirttud Venämal 1. sügüz'kuspäi 1. vilukule julianan kalendarin mödhe^[2]. Tradicii praznuita Vanhad Ut Vot sündui jäl'ghe sidä, konz vodel 1918 sündui grigorianan kalendar'^[3], sen taguiči 1. vilukud julianan kalendarin mödhe sättuškanzi 14. vilukule vahvištadud grigorianan kalendarin mödhe. Venäman ortodoksine pühäkodi Vanhan Uden Voden ezmäižel päiväl praznuičeb Jumalan "čapamižen" praznikad da johtutab Surt Vasilijad. Nece päiv ei ole jumalankodin novoletii, mitte praznuitas 1 (14.) sügüz'kud.

SSRan enzne ühtištuz

Jäl'ghe SSSRan jagamišt, paiči Venämad, enččiden sovetskijoiden valdkundoiden eläjad kut i ende praznuičeba Vanhad Ut Vot (Belorussii, Kazahstan, Ukraina, Gruzii, Moldavia, Armenii, Kirgizii), Azerbaidžan, Uzbekistan (läz 40 % rahvast), ortodoksižed uskojad Pribaltikan valdkundoiš da edahaižen verhan man valdkundoiš, kus om äi emigrantoid enččes SSSRaspäi.

Enzne Jugoslavii

Tradicii vastata Vanhad Ut Vot kaičihe Serbijas da Černogorijas. Serbad nimitaba necidä praznikad Serbian Uz' Voz'. Vanh Uz' Voz' praznuitas Pohjoiž-Makedonijas-ki. Serbijan Valdkundas (Bosnia da Gercegovinan palas) 14. vilukud om tehtud lebupäiväks^[4].

Šveicarii

Vanh Uz' Voz' julianan kalendarin mödhe (enzne Pühän Sil'vesteran päiv, saks.: Alter Silvester) praznuitas mugažo Šveicarijan erasiš nemcankeližiš kantonoiš. Erod Venämalpäi oma siš, miše nene ei olgoi pühäpertin jäl'ged, a rahvahan hül'gäiduz grigorianan kalendarišpäi (nece aigkeskust protestanan Šveicarijas mäni XVII—XVIII voz'sadoil).

Alžir, Marokko, Tunis

Berberad-rahvaz tradicijan mödhe praznuičeba Ut Vot muga sanutud berberoiden kalendarin mödhe, mitte om mugoine-žo kut julianan kalendar'-ki peniden eroidenke. Sikš ku Alžuras kerazihe äi vigoid berberoiden Uz' Voz' praznuitas 12. vilukud, a ei 14. Alžiran prezidentan käskön mödhe, mitte oli vahvištadud 27. tal'vkud vodel 2017, 12. tal'vkud om lebupäiv^[5].

Japonii

Japonialaine Vanh Uz' Voz' (japon.: 旧正月 кю:сё:гацу) — nece om "riss'unin" (japon.: 立春) praznik, keväden augotiž (mugažo Kitajan manradoiden kalendarin augotiž)^[6].

Rahvahan kul'turas

Mihail Roščinan "Vanh Uz' Voz'"-pjesa (1967).
Andrei Voznesenskijan "Vanh Uz' Voz'"-runo (1975).
Oleg Jefremovan da Naum Ardašnikovan "Vanh Uz' Voz'"-taidehfil'm (1980, SSSR, Mihail Poščinan pjesan motivoiden mödhe).

Homaičendad

↑ Конюхов А. Постсоветский оксюморон: что такое старый Новый год (неопр.). Вокруг Света (14 vilukud 2022).
↑ Старый Новый год: история, традиции, приметы Старый Новый год: история, традиции, приметы (неопр.). Inkazan.ru (Инказан.ру) (12 vilukud 2024). Дата обращения: 13 vilukud 2024.
↑ Декрет СНК гласил: «Первый день после 31 января этого года считать не 1-м февраля, а 14-м февраля, второй день считать 15-м и т. д.» (О введении западно-европейского календаря // Собрание узаконений и распоряжений рабочего и крестьянского правительства. П., 1918, № 19, ст. 289).
↑ 14.ЈАНУАР НЕРАДНИ ДАН (неопр.). Дата обращения: 8 vilukud 2019. Архивировано 9 vilukud 2019 года.
↑ Yannayer, le 12 ou le 14 janvier? Архивная копия от 20 tal'vkud 2014 на Wayback Machine, LA DÉPÊCHE DE KABYLIE, 2006-01-15.
↑ Делби, Лайза Крифилд, «Гейша» (Vintage, 2000, с. 124)

Tarkendused

[:2-1] Конюхов А. Постсоветский оксюморон: что такое старый Новый год (неопр.). Вокруг Света (14 vilukud 2022).

[2] Старый Новый год: история, традиции, приметы Старый Новый год: история, традиции, приметы (неопр.). Inkazan.ru (Инказан.ру) (12 vilukud 2024). Дата обращения: 13 vilukud 2024.

[3] Декрет СНК гласил: «Первый день после 31 января этого года считать не 1-м февраля, а 14-м февраля, второй день считать 15-м и т. д.» (О введении западно-европейского календаря // Собрание узаконений и распоряжений рабочего и крестьянского правительства. П., 1918, № 19, ст. 289).

[4] 14.ЈАНУАР НЕРАДНИ ДАН (неопр.). Дата обращения: 8 vilukud 2019. Архивировано 9 vilukud 2019 года.

[5] Yannayer, le 12 ou le 14 janvier? Архивная копия от 20 tal'vkud 2014 на Wayback Machine, LA DÉPÊCHE DE KABYLIE, 2006-01-15.

[6] Делби, Лайза Крифилд, «Гейша» (Vintage, 2000, с. 124)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]