Rio-de-Žaneiro

Rio-de-Žaneiro
Rio-de-Žaneiro
	port.: Rio de Janeiro
Флаг[d]	Герб[d]
	Q5119495? da Junte-se a Nós[d]
	22°54′40″ ю. ш. 43°12′20″ з. д.GЯO
Valdkund	Brazilii;
Глава	Marcelo Crivella[d]
Istorii da geografii
Tegemižen päiv	11. keväz'kud 1565
Pind	1260,029215;
Высота	31
Aigvö	UTC−3:00[d]
Eläjad
Eläjad	▲6 747 815 чел. (1 heinkud 2020);
Lugud
Telefonan kod	21
Počtan indeksad	20000-000
Avtomašinoiden nomeroiden kod	RJ
	Официальный сайт
	Mediafailad RUWIKI-tedoiš

Tarbhaine lehtpol'

Anglijankel'ne tarbhaine lehtpol'

Rio-de-Žaneiro vai muite Rio (port.: Rio de Janeiro [ˈʁi.u d(ʒi) ʒɐˈnejɾu] «vilukuine jogi») om lidn Brazilijan suvipäivnouzmas. Se om ühtennimižen štatan administrativine keskuz.

Lidn om kahtenz' znamoičendal valdkundan ižanduses San Paulun jäl'ghe. Vl 2016 lidn vastsi ezmäižid Suviamerikas Kezaližid Olimpiadvändoid.

Istorii

Rio-de-Žaneiro om Guanabar-lahten (port. Baía da Guanabara) ezmäine nimituz, se oli anttud värin (laht, ei ole jogi). Eländpunktan aluz om pandud vn 1565 1. päiväl keväz'kud lahten päivlaskmaižel randal kuti San Sebastjan de Rio-de-Žaneiro (port. São Sebastião de Rio de Janeiro) Portugalijan Sebastjan I-kunigahan oiktastuseks.

Vl 1763 sirtihe sihe koloniališt administracijad Salvadoraspäi, i vozil 1763−1960 Rio oli Brazilijan pälidnaks. Vl 1960 pälidnan aluzkundad sirdiba udhe Brazilia-lidnha.

Geografijan andmused

Rio sijadase Atlantižen valdmeren da sen Guanabar-lahten randoil, Brazilijan mägitazangišton suvipautkil, 31 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl.

Klimat om subekvatorialine. Kun keskmäine lämuz oleleb +21,3..+26,5 C° röunoiš. Paneb sadegid 1170 mm vodes, heinku da eloku oma kaikiš kuivad (50..60 mm kus).

Vspäi 2010 lidn jagase 7 subprefekturha (port. subprefeituras). Subprefekturas alajagasoiš 33 administrativižhe rajonha (port. Regiões Administrativas, RAs) i edemba 162 lidnrajonha (port. bairros).

Eläjad

Vl 2014 eläjiden lugu oli 6 453 682 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Vl 2015 läz 16,5 mln ristitud elädas «Sur' Rio»-lidnaglomeracijas 43 780 km² pindal. Eläjad nimitadas ičtaze «karioka» (port. carioca).

Religijan mödhe (lidn, 2009): katolikad — 51,1%, protestantad — 23,4%, religijatomad — 13,6%, spiritistad — 5,9%, umbanda- i kandomble-religijoiden polenpidajad — 1,3%, judaistad — 0,3%, toižed uskojad — 4,4%.

Transport

Rios om kundališt transportad: avtobusoid, kiruhavtobusoid, tramvaid (vspäi 1891), lidnelektrojonusid, ehtatimid. Om äi kiruhteid da 160 km velotehuzid. 13-kilometrine Rio-Niteroi-avtotesild ühtenzoitab Guanabar-lahten randoid. Vspäi 1979 metropoliten radab lidnas (vspäi 2016 om 3 jonod, 41 stancijad, 58 km raudted). Sen ližaks, vspäi 2016 kebn metro radab lidnas (port. Veículo Leve sobre Trilhos Carioca, om 3 jonod, 42 stancijad, 28 km raudted).

Valdkundan kahtenz' surtte meriport sijadase lidnas. Koume lendimportad om lidnas. Suremb niiden keskes om rahvahidenkeskeine soda- da civiline Tom Žobinan nimel nimitadud Galean-lendimport (GIG, port. Galeão), se sijadase 20 km pohjoižhe lidnan keskusespäi Gubernatoran sarel. Sišpäi tehtas reisid Suviamerikan äjihe maihe, AÜV:oihe, Päivlaskmaižen Evropan i Afrikan surihe lidnoihe, mugažo Brazilijadme.