Rahvahidenkeskeine biologižen bohatoitusen päiv
| Rahvahidenkeskeine biologižen bohatoitusen päiv | |
|---|---|
 | |
| Tip | Rahvahidenkeskeine |
| Om tehtud | Ühtenzoittud rahvahiden organizacijan Generaližen assamblejan rezol'ucijal |
| Praznuitas | kaikuččen voden |
| Päiv | 22. semendkud |
| Tradicijad | lekcijad londusen kaičemižes, ekologižed praznikad, ozutelused |
Rahvahidenkeskeine biologižen bohatoitusen päiv (ven.: Междунаро́дный день биологи́ческого разнообра́зия, toižil Ühtenzoittud rahvahiden organizacijan oficialižil kelil: angl.: International Day for Biological Diversity, arab.: اليوم الدولي للتنوع البيولوجي,isp.: Día Internacional de la Diversidad Biológica, kit.: 生物多样性国际日,franc.: Journée internationale de la diversité biologique ) — Ühtenzoittud rahvahiden organizacijan rahvahidenkeskeine päiv, praznuitas kaikuččen voden 22. semendkud.
Om tehtud Ühtenzoittud rahvahiden organizacijan Generaližen assamblejan abul (Rezol'ucii № A/RES/49/119 19. tal'vkud vodel 1994)[1], ezmäks praznuitihe 29. tal'vkud, sid' oli sirttud da tehtud 22. semendkud[2].
Tedod
Biologine bohatoituz — nece om eläbiden olijoiden äjuz': bakterijoišpäi ekosistemoihesai[3]. Biobohatuz' tugadab üleižed balansad, andab kaik tarbhašt elon täht (vet, sömäd, vajehtamatomad il'mištod, ekonomišt kazvatust da tošt). Ozutesikš:
- ani kohtha londuzvaroišpäi rippub mail'man VVPn suremb pala;
- äjiden ristituiden täht meri — elon rahalähtke;
- kazmused ristitun sömäs oma 80 %;
- valdmeren da man ekosistemad radaba kut "uglerodan söjad" da toižed[4][5].
Biobohatoitusen kadomine voib toda näl'gäd, levitoitta zoonozoid, il'mišton vajehtamišt da toižed jäl'ged[6].
Biologižen bohatoitusen kadomižen päsüd — ristitun aktivine elorad, londuzvaroiden vär kävutand[6][4], eläjiden lugumäran kazvatand, ülimäraine kävutand, londusen redustoitand[7].
Rahvahidenkeskeine biologižen bohatoitusen päivän päidei - kingitada rahvahan homaitust živatoiden da kazvmusiden mirun kadomižehe da vähenzoitusehe[8][9].
JUNESKON generaline pämez' Odre Azule[10]:
Meile pidab vajehtada ičeze kaceged londusehe da eläbihe olijoihe, planiruita da tehta tozi üleižed mirud kaikile.
Istorii
"Biologine bohatoituz"-sana sündui vozil 1970[11]. Kümnes vodes päliči sidä levedas kävutoitihe biologijan alovehes[12].
22. semendkud vodel 1992 Rio-de-Žaneiros oli vahvištadud Konvencii biologižes bohatoituses[8] — rahvahidenkeskeine oiktusiden azjbumag, mitte om oigetud biobohatoitusen kaičendaha[13]. 29. tal'vkud vodel 1993 konvencii sai väged[2]. По состоянию на май 2025 года документ ратифицировали 196 государств[14].
Sid' konvencijan ližaks oli vahvištadud: Kartahenan varumatomuden protokol (2000), Nagojan genetižiden varoiden da ühthižen kävutoitandan ohjandusen protokol (2010), Nagoi-kuala-lumpuran vastusenpidändan da tagenzoitusen ližaprotokol Kartahenan biovarumatomuden protokolha (2010)[2].
19. tal'vkud vodel 1994 Ühtenzoittud rahvahiden organizacijan Päassamblei sanui Rahvahidenkeskeižen biologižen bohatoitusen päivän polhe da tariči praznuita sidä 29. tal'vkud (päiväl, konz Biologižen bohatoitusen konvencii sai väged)[1].
Tal'vkus vodel 2000 Päassamblei päti sirtta praznuičemižen päiväd 22. semendkuks (konvencijan allekirjutamižen päiv)[15].
Vodel 2015 mirun liderad vahvištoitiba kaikenaigaižen kehitoitusen 17 päidejad (om kirjutadud Kaikenaigaižen kehitoitusen päivänteraližiš küzundoiš vodhesai 2030), kus üks' päidejoišpäi om biobohatoitusen processan azotamine[16].
Tal'vkus vodel 2022 196 valdkundad vahvištoiti Kun'min-Monrealin globaližen röunprogramman biobohatoitusen kaišemižen mödhe[4]. Azjbumagas om 23 tegendad, miččed om oigetadud kaikenaigaižehe londuzvaroiden kävutamižehe, biobohatoitusen kaičemižehe, ekosistemoiden udessündutamižehe. Miše pästta azjbumagan eloho, valdkundoile pidab tehta rahvahaližid strategijoid da planoid, kut kaita biobohatoitust[17].
Tradicijad
Kaikuččen voden märitas Rahvahidenkeskeižen biologižen bohatoitusen päivän tem. Ühtenzoittud rahvahiden organizacijan päsekretar' kirjutab kaikile vestin necikš päiväks.
kaikes mirus necil päiväl pidetas erazvuiččed azjtegod: lekcijad londusen varjoičendan mödhe, ekologižed praznikad, ozutelused[18], akcijad veziuitoiden da mecoiden pustastamižen mödhe da äi tošt.
Mugažo paindas erazvuiččed kirjad, miččed om omištadud Rahvahidenkeskeižele biologižen bohatoitusen päiväle[2].
Päivän temad
- 2002 — "Mecoiden biobohatoituz"[19].
- 2003 — "Biobohatoituz da goll'uden vastustuz — kucundad kaikenaigaižen kehitoitusen täht"[2].
- 2004 — "Biobohatoituz: sömtavarad, vezi da tervhuz' kaikile".
- 2005 — "Biobohatoituz: elon kaičemine meiden vajehtadud mirus".
- 2006 — "Varjoita biobohatoitust kuiviš rajonoiš"[2].
- 2007 — "Biobohatoituz da il'mišton vajehtamine".
- 2008 — "Biobohatoituz da manradod".
- 2009 — "Invazionnijad sugud".
- 2010 — "Biobohatoituz tarbhusiden kehitoitusen da goll'uden kebnenzoitusen täht"[2].
- 2011 — "Mecoiden biobohatoituz".
- 2012 — "Meriden biobohatoituz".
- 2013 — "Vezi da biobohatoituz".
- 2014 — "Sariden biobohatoituz".
- 2015 — "Biobohatoituz kaikenaigaižen kehitoitusen täht"[2].
- 2016 — "Biobohatoitusen temoiden aktualizacii, ristituiden elon da heiden rahoiden samižen tugi"[8].
- 2017 — "Biobohatoituz da kaikenaigaine turizm".
- 2018 — "25-voččen praznuičemine biobohatoitusen alovehes".
- 2019 — "Meiden biobohatoituz, meiden sömtavarad, meiden tervhuz'"[7].
- 2020 — "Meiden pätused londusen täht".
- 2021 — "Mö olem #ForNature-pätusiden pala".
- 2022 — "Üleižen tuleban aigan tegemine kaikiden eläbiden olijoiden täht"[2].
- 2023 — "Kožmusespäi radho: biobohatoitusen udessündutamine".
- 2024 — "Ole planan pala".
- 2025 — "Kožmuses londusenke da kaikenaiganine kehitoituz".
Ühtenzoittud päiväd
- Mail'man koskmatoman londusen päiv (3. keväz'kud).
- Rahvahidenkeskeine mecoiden päiv (21. keväz'kud).
- Rahvahidenkeskeine tropikoiden päiv (29. kezakud).
- Mail'man meren päiv (sügüz'kun lopus).
- Mail'man živatoiden kaičendpäiv?! (4. redukud).
Homaičendad
- ↑ 1 2 Document Viewer. docs.un.org. Дата обращения: 10 tal'vkud 2025.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 International Day for Biological Diversity - 22 May. www.cbd.int (7 keväz'kud 2025). Дата обращения: 10 tal'vkud 2025.
- ↑ Биологическое разнообразие (неопр.). www.who.int. Дата обращения: 20 semendkud 2025.
- ↑ 1 2 3 Что такое биоразнообразие и как его сохранить? ООН Женева. Дата обращения: 10 tal'vkud 2025.
- ↑ International Day for Biological Diversity | United Nations, United Nations. Дата обращения: 20 semendkud 2025.
- ↑ 1 2 Еле живая природа. По всей планете вымирают животные и растения. Чем это грозит человечеству?, Lenta.RU (6 vilukud 2023). Дата обращения: 10 tal'vkud 2025.
- ↑ 1 2 Зачем празднуют Международный день биологического разнообразия, Парламентская газета (22 semendkud 2019). Дата обращения: 10 tal'vkud 2025.
- ↑ 1 2 3 Международный день биологического разнообразия, РИА Новости (22 semendkud 2016). Дата обращения: 10 tal'vkud 2025.
- ↑ Иван Обухов. Какой сегодня праздник: 22 мая – Международный день биологического разнообразия, Профиль (22 semendkud 2023). Дата обращения: 10 tal'vkud 2025.
- ↑ Международный день биологического разнообразия. ЮНЕСКО. Дата обращения: 10 tal'vkud 2025.
- ↑ Власова Е. А. Содержание понятия о биологическом разнообразии в профильном курсе биологии. Ярославский педагогический вестник (2009). Дата обращения: 10 tal'vkud 2025.
- ↑ Биологическое разнообразие, Большая российская энциклопедия. Дата обращения: 10 tal'vkud 2025.
- ↑ Конвенция о биологическом разнообразии (рус.). www.un.org. Дата обращения: 10 tal'vkud 2025.
- ↑ List of Parties. www.cbd.int. Дата обращения: 10 tal'vkud 2025.
- ↑ 55/201. Конвенция о биологическом разнообразии. unisdr.org. Дата обращения: 10 tal'vkud 2025.
- ↑ Международный день биологического разнообразия. ГКУ «Дирекция особо охраняемых природных территорий Санкт-Петербурга». Дата обращения: 10 tal'vkud 2025.
- ↑ 22 мая: Международный день биологического разнообразия, Экологический информационный центр «Экоинфо». Дата обращения: 10 tal'vkud 2025.
- ↑ Всемирный День биологического разнообразия в ГДМ, РИА Новости (21 tal'vkud 2002). Дата обращения: 10 tal'vkud 2025.
- ↑ International Day for Biological Diversity - 22 May 2002. www.cbd.int (14 tal'vkud 2006). Дата обращения: 10 tal'vkud 2025.
Literatur
- Редникова Т. В. Значение конвенции CITES для охраны биологического разнообразия: полувековой опыт реализации положений // Международное право и международные организации. — 2023. — № 1.