Oloncan gubernijan mužikoiden gimnazii
| Oloncan gubernijan mužikoiden gimnazii | |
|---|---|
| | |
| Основана | vodel 1786 |
| Tip | škol da arhitekturan muštpacaz[d] |
| Venäman kul'turjäl'gestusen objekt federaližel znamoičendal рег. № 101410181200006 (ЕГРОКН) objekt № 1010001000 (БД Викигида) |
Oloncan gubernijan mužikoiden gimnazii (ven.: Оло́нецкая губе́рнская мужска́я гимна́зия) om kaiken rahvahan keskopenduzorganizacii Petroskoiš, Oloncan gubernii.
Istorii
Nel'l'klassine gimnazii oli avaitud 24. sügüz'kud vodel 1808 Openduzorganizacijoiden käskkirjan pohjal, mitte oli vahvištoitud vodel 1804, Oloncan rahvahaližen päučiliščas, mitte oli tehtud vodel 1786: kaks' klassad (4-nz' da 3-nz')saiba Oloncan gubernskan gimnazii-nimen, a kaks' tošt (2-ine da 1-ine) tehtihe Petroskoin ujezdan učiliščan; gimnazijan ezmäižes klassas oli 11 openikad, toižes — 7 openikad.
Gimnazijan praznikavaiduz oli 11. sügüz'kud vodel 1811[1](toižiden tedoiden mödhe — 15. redukud vodel 1811[2]), päliči koumed vot, kut oli avaitud. Praznikavaidusen täht Petroskoihe tuli, oigetud učiliščoiden päohjanduzkundaspäi ezitai, arvostadud professor akademik P'otr Dmitrijevič Lodii.
Gimnazii mülüi Piterin opendusen ümbruzkundaha da paiči gubernskad, oli akademižen ümbruzkundan ohjandusen valdas. Radoi valdkundaližiden da openduzmaksan rahoile. Gimnazijan openikoiden enambišt oli dvor'anoiden da sijaližiden organizacijoiden valdmehiden lapsed. Openduz gimnazijas zavodihe, konz lapsile täudui 10 vot.
Gimnazii oli Sobornijal avoirdal Petroskoiš (nügüd' Kirovan avoird).
Gimnazijas tehtihe openduzkirjišton, miččen fondas vodel 1808 oli 293 nimed 657 tomkirjas; vodel 1858 — 1409 nimed 2925 tomkirjas; vodeks 1900 — enamba 7000 kirjad.
Voden 1812 Kodiman voinan aigan Petroskoihe oli evakoitud Piterišpäi Pedagogine päinstitut, miččen erased opendajad vediba urokoid gimnazijas. Pördutesen Piterihe edel institut lahjoiči gimnazijale openduzkirjad da ladehed:mikroskop, elektromašinan da toižen kalutamižen[3].
Vodel 1832 gimnazii oli toižetud seičemeklassižeks, vodel 1865 — klassižeks ühten amuižen kelen opendusenke (latinan kel'), vodel 1871 — klassižeks kahten amuižen kelen opendusenke (latinan da amugrekan kel')). Sil aigal avaittihe vaumičendkursan da kahesanden klassan. Gimnazijan pästnikad saiba oiktuden päzuda opendamhas universitetoihe.
Gimnazijas openziba Jumalan sanad, matematikad, fizikad, mantedod, istorijad, kel'tedod, literaturad, logikad, germanijan, francijan, latinan da grekan keled. Voz'sadan XX augotišes openduzprogrammaha ližattihe zakontedon, filosofijan da kosmografijan urokad.
25. kezakud vodel 1858 Petroskoihe da gubernskan gimnazijaha tuli imperator Aleksandr II ühtes dvorcan ministran grafan Vladimir Adlerberganke, žandarmkorpusan pämehen knäzin Vasilii Dolgorukovanke da toižiden imperatoran lähembaižiden personoidenke. 14. kezakud vodel 1863 Petroskoihe da gubernskan gimnazijaha oli tulnu imperatoran Aleksandr II poig Nikolai Aleksandrovič ühtes grafan Stroganovanke da toižiden lähembaižiden personoidenke. 26. kezakud vodel 1870 gimnazijaha tuli Sur' knäz' Aleksei Aleksandrovič ühtes general-adjutant Konstantin Posjetanke da toižiden lähembaižiden personoidenke[2].
1. elokud vodel 1895 gimnazijan openikoiden täht, kudambad oliba toižiš lidnoišpäi, avaittihe ühthižkodin. Sen täht oli osttud kivisine kaks'žiruine pert' lähen gimnazijad Gostinii dvor-pertin kohtas (E.G. Aleksejevan pert'). Ühthižkodiš radoiba: lekar', keitai, omblii, kül'bet'radnik, sobanpezii da irdanpuhtastai[2].
Vodel 1896 gimnazijan päpertin hurpolehe sauvottihe fligel' gimnazijan kodojumalanpertin täht. Jumalanpertin projektan tegi gubernijan arhitektor M. P. Kalitovič. Jumalanpertin pühäti Pühä Aleksandr Nevskijan muštoks 22. sügüz'kud vodel 1896 Oloncan da Petroskoin jepiskon Pavel[2].
Openikoiden lugumär vodel 1808 oli 18 mest, vodel 1850 — 60, vodel 1900 — 219, 1. vilukud vodel 1914 — 353 openikad.
Voziden 1808—1902 aigan gimnazijas openzihe 9824 mest, gimnazijan openikoišpäi täuden openduzkursan lopi vähemba 4 % — 397 mest.
Vodel 1901 gimnazijas oli sätud enččen Oloncan gubernatoran Mihail Demidovan nimel stipendii.
Vodel 1908, sada-voččeks jubilejaks, gimnazijale anttihe Aleksandr I:n nimi — Oloncan mužikoiden Blaslovenijan imperatoran Aleksandran gimnazii.
1. heinkud vodel 1918 sen nimen vajehttihe Petroskoin lidnaline radnikoiden da manradnikoiden 3-stepenin školaks (keskškolaks), redukun 15. päivälpäi vodelpäi 1918 — Ezmäine Petroskoin 2-stepenin škol, 28. redukud vodel 1918 — Petroskoin ezmäine sovetskii 2-stepenin škol[4].
Pertin istorii
Vodel 1788 zavodihe rahvahaližen učiliščan kivisižen pertin sauvond da 21. sulakud vodel 1790 oli sen praznikavaiduz. Sidä aigal nece oli kaikid suremb pert' Petroskoiš. Vodel 1796 učiliščan sirttihe toižehe pert'he, a neciš pertiš avaittihe gubernijan organizacijad. Vodel 1802 pertiš oli lämoipalo da udes pertin udištiba vaiše vodel 1810. Udištadud pertiš oli avaitud gubernijan mužikoiden gimnazii.
Redukun valdankumandusen jäl'ghe sid' oli kazarm, "Radon dvorc", "Pioneroiden dvorc". Vozil 1947—1959 pertiš oli Karjal-Suomalaižen SSRan valdkundaline kirjišt. Vodelpäi 1960 neciš pertiš oliba Karjalan ASSRan taidehmuzei (pertin oiktas poles) da Petroskoin kul'turan radmahttehnikum (pertin huras poles). Vodel 1982 pert' koganaze om anttud Karjalan ASSRan taidehmuzejale[2].
Vodel 2001 oli udištamine.
Tetabad gimnazijan openikad
Tetabad gimnazijan pästnikad: runoilii А. А. Krilov (1813), professor А. I. Čivilev (1824), etnograf V. А. Daškov (1839), rahvahan opendusen aktivist А. S. Voronov], Petroskoin pämez' Ja. P. Deihman (1840), kodiröunan kirjutai-tundii К. М. Petrov (1855)[5], pirdai V. D. Polenov (1863), arhitektor А. N. Iossa (1867?), vice-gubernator А. А. Nuromskii, Valdkundaližen duman ühtnik М. М. Kirjanov, sovetskii partii- da valdmez' V. М. Kudžiev, tervhuz'tedon professor Omar Alijevič Bairaševskii (1892, с отличием[6]), tedomez'-geolog V. М. Timofejev (1903), revol'ucioner, sovetskii partii- da valdmez' А. А. Kop'atkevič, tervhuz'kaičendkundan radnik М. N. Zavodovskii, pirdai-plakatist М. V. Ušakov-Poskočin.
Gimnazijas openzihe: runoilii V. G. Benediktov (1817—1821), professor F. F. Fortunatov, akt'or N. N. Hodotov, biznesmez' G. Je. Pimenov, tedomez'-geolog P. P. Dorošin], general P. E. Vil'čevskii, mitropolit Grigorii (Čukov, Nikolai Kirillovič), Vil'gel'm Ivanovič Karlgof, mecenat N. А. Bazegskii.
Gimnazijan pämehed da opendajad
Pämehed
- 1802—1804: P'otr Aleksandrovič Ušakov, gubernijan sekretar';
- 1804—1806: Art'om Jegorovič Krilov, nadvorine nevonik;
- 1807—1813: Nikolai Petrovič Ušakov, nadvorine nevonik[7];
- 1814—1828: Stepan Aleksandrovič Bašinskii, valdnevonik, kriminalpalatan ohjandai;
- 1828—1845: Mihail Ivanovič Troickii, valdnevonik;
- 1845—1847: Vasilii Vasiljevič Džakson, valdnevonik;
- 1847—1849: Vikentii Vasiljevič Ignatov, valdnevonik;
- 1849—1852: Aleksandr Ivanovič Iordan, valdnevonik;
- 1852—1864: F'odor Nikolajevič Fortunatov, valdnevonik;
- 01.07.1864 — 24.06.1890: Vladimir Nikolajevič Jeleckii, tozine valdnevonik[8];
- 1.7.1890 — ?: Sergei Gerasimovič Okun'kov[9];
- 01.02.1897 — 1905?: Ivan Mihailovič Diomidov;
- 21.07.1906 — 1917: Edmund-David Iosifovič Jurša.
Opendajad
- I. I. Anciferov (vodelpäi 1824), latinan, grekan kel';
- А. К. Bergman, tervhuz'tedon doktor, gimnazijan lekar';
- К. F. Bergštresser (vodelpäi 1831, germanijan kelen opendai)[10][11];
- V. А. Bogdanov, venän kel', literatur;
- А. К. Burcev ( vodelpäi 1902), logik, psihologii;
- А. F. Borzdinskii (1862—1867; istorii, mantedo)[12];
- P. Т. Vinogradov, venän kel', literatur;
- К. I. G'unter, germanijan kel';
- А. М. Danilevskii, literatur;
- F. I. Doze (1852—1857, venän literaturan opendai)[13][14];
- N. L. D'ulevjo (1876—1882), francijan kel';
- А. F. Kirikov[15]
- V. М. Кoposov (vodelpäi 1828), matematik, fizik;
- I. D. Lavrov (1878—1907), zakonoiden opendai, (1896—1907), gimnazijan jumalanpertin pämez';
- А. А. Lastočkin (1838—1855, latinan kelen opendai)[16];
- P. F. Lebedev (vodelpäi 1862), latinan, grekan keled;
- I. D. Lomanskii, arifmetik da toižed;
- P. А. Lopatinskii;
- Т. R. Milovidov (1878—1907), pirdand, puhtazkirjutamine;
- V. I. Modestov[17];
- E. А. Mudrov (matematik da fizik);
- К. F. Neilisov (Latinan kel')[18];
- S. L. Novakovskii (1866—1888), latinan kel';
- D. V. Ostrovskii (Jumalan sanan opendai);
- V. М. Parf'onov (1911—1918), matematik;
- К. М. Petrov (vodelpäi 1861), venän kel';
- protoijerei Antonii (Nečajev), zakonoiden opendai;
- P. N. Ribnikov;
- I. А. Smirnov (1873—1897), istorii, mantedo;
- I. N. Suhanov, latinan kel';
- М. I. Troickii (1810—1828), matematik, fizik, logik;
- I. P. Hruščov, literaturan opendai;
- F. F. Čudinov, amuižed keled, gimnazijan horan pämez';
- E-D. I. Jurša (latinan da grekan keled);
- I. V. Jakonovskii (1808—1825), filosofii-, politik-, čomuz'tedod.
Homaičendad
- ↑ Календарь знаменательных дат. Дата обращения: 19 vilukud 2026.
- ↑ 1 2 3 4 5 «Дом на площади»: сборник статей. — Петрозаводск, 2000.
- ↑ История Петрозаводска: власть и горожане. — Петрозаводск: КарНЦ РАН, 2008. — 375 с. ISBN 978-5-9274-0328-8
- ↑ Нёлова М. Е. А. Ф. Кириков — первый советский архивист Карелии (по документам Национального архива Республики Карелия). Дата обращения: 19 vilukud 2026. Архивировано 11 vilukud 2017 года.
- ↑ Пашков А. М. К. M. Петров — Исследователь Вытегорского края. — Альманах «Вытегра».
- ↑ Директора и ректоры Дагестанской государственной медицинской академии (недоступная ссылка — история). Дата обращения: 14 vilukud 2026.
- ↑ Калинина Е. А. Николай Петрович Ушаков — директор Олонецких училищ (1807—1813 гг.) // Краеведческие чтения. — Материалы III научной конференции (20 февраля 2009 г.).
- ↑ Сорокин В., проф.-прот. Исповедник. Церковно-просветительская деятельность митрополита Григория (Чукова). — СПб., 2005. — С. 565.
- ↑ Олонецкие губернские ведомости. Дата обращения: 19 vilukud 2026. Архивировано 17 elokud 2016 года.
- ↑ Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2007. — Т. 1: А — Й. — 400 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-8430-0123-0.
- ↑ Мошина Т. А. Новые страницы биографии… // Краеведческие чтения (Материалы V научной конференции: 17-18 февраля 2011 г.).
- ↑ Григорьев С. В. Биографический словарь. Естествознание и техника в Карелии. — Петрозаводск: Карелия, 1973. — С. 60. — 269 с. — 1000 экз.
- ↑ Учитель-краевед Ф. И. Дозе. Дата обращения: 19 vilukud 2026. Архивировано 7 heinkud 2015 года.
- ↑ Дозе Фёдор Иванович. Дата обращения: 19 vilukud 2026.
- ↑ vodel 1918 oli völ gimnazijan opendajiden nevondišton pämez';
- ↑ Ласточкин Александр Анисимович. Дата обращения: 19 vilukud 2026.
- ↑ Русский римлянин // Санкт-Петербургские Ведомости. Выпуск № 114 от 24.06.2011.
- ↑ Нейлисов, Константин Фемистоклович. Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918.
Literatur
- Фортунатов Ф. Н. Историческая записка о пятидесятилетии Олонецкой гимназии. — СПб.: Типография Императорской академии наук, 1858. — 22 с.
- Петров К. М. Олонецкая гимназия с 1808 по 1831 год. Материалы для истории учеб. заведений Министерства народного просвещения. — СПб.: Тип. В. С. Балашева, 1874. — 22 с.
- Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 2: К — П. — Петрозаводск: «ПетроПресс», 2009. — 464 с. — ISBN 978-5-8430-0125-4.
- Ламанский И. Д. Олонецкая гимназия: Историческая записка // Памятная книжка Олонецкой губернии на 1902 год. — Петрозаводск, 1902.
- Гуркина Н. К. Интеллигенция Европейского Севера России в конце XIX — начале XX. — СПб., 1998.
- «Дом на площади»: сборник статей / Составители Е. Г. Зарина, Пашков А. М.. — Петрозаводск, 2000. — 63 с. — ISBN 5-85039-132-0.
Lähtked
- От гимназии до музея
- Из очерка члена Олонецкого губернского статистического комитета Д. В. Островского об открытии гимназии в Петрозаводске
- Выпускники Олонецкой гимназии. 1811—1870
- Отчёт о состоянии Олонецкой губернской гимназии в г. Петрозаводске за 1886-87 учебный год
- Олонецкая губернская гимназия (к 200-летию со дня образования)
