Valazman čugunsulatuzzavod
| Valazman čugunsulatuzzavod | |
|---|---|
 | |
| Avaidusen voz' | 1868 voz' |
| Sauptusen voz' | 1908 voz' |
| Sijaduz |
 Venäman imperii, Karjala, Valazma-taho |
| Raderištuz | must metallurgii |
| Tavarad | čugun |
 |
|
 Mediafailad RUWIKI-tedoiš | |
 | Venäman kul'turjäl'gestusen objekt federaližel znamoičendal рег. № 101741248280006 (ЕГРОКН) objekt № 1000845000 (БД Викигида) |
Valazman čugunsulatuzzavod (ven.: Вала́зминский чугуноплави́льный заво́д) om metallurgine radišt, mitte om tehtud vodel 1868 Suna-jogen Valazma-koskenno läz nügüd'läišt Porosozero-külad 175 кilometras Petroskoišpäi. Mülüi Oloncan mägizavodoiden joukuhu da pästi čugunan Aleksandran zavodan täht. Čugunaspäi, mitte toskettihe Valazman zavodalpäi, tehttihe puškad, puškan südäimed da jügud[1].
Istorii
Zavodan sauvondan täht vodel 1867 tehttihe Valazma-koskel vezisauban, kosken kopattihe kivil, muga letihe vezikorktuden Suna-jogel. Vodes päliči zavodan tahol sauvottihe päsauvotused: sulatuzceh, kaks'žiruine il'mpuhuduz, mitte radoi vezikezran abul (möhemba vodel 1883 sidä vajehtihe turbinal, mitte vägi oli 45 hebon väged), kuz' hil'poltandpäčid, radnikoiden ühthižkoid, zavodan azjmehišton radnikoiden pertid, ohjandajan pert', lauk, jumalanpert', jumalanpertin prihodan školan, kül'betid, hebotanaz, pristan'. Pristanilpäi hil'poltandpäčiden pidust sulatuzcehannoks mäni rel'sine te. Völ oli vezivedo, mitte piduz' oli 65 metrad[1].
Järven rudad zavodan täht sasketihe sijaližed maradnikad zavodan kuz'kümnes järvespäi. Izvestn'ak toskettihe Spasobubskan kivikaivandusespäi, lämoipidäjan saven Vitegran kivikaivandusespäi vai Petroskoišpäi[1].
Tegendan kazvand zavodal oli Venä-Turcijan (vozil 1877—1878) da Venä-Japonian (1904—1905 год) voinoiden aigan[2].
Tegendan lanktend zavodihe vozil 1880 sikš, ku läheni tegend Aleksandran zavodal. Vodel 1881 zavod radoi vaiše 6 kud. Tegendan pättihe azotada jäl'ges lämoipalod il'mpuhaldusel vodel 1908 da zavodan tehnižen pen'kehitoitusen täht. Korgedladuine čugun ekonomikan polespäi oli paremba toda Uralаspäi[3].
Status
Karjalan ASSRan ministroiden nevondišton käskon 21.04.1971 № 199 mödhe Valazman zavodan taho om mülütadud federaližen znamoičendan kul'turjäl'gestusen objektoiden lugetišhe[4].
Nügüd'aig
Nügüd'aigal zavodan tahol voib nägištada päčiden jändused, vezikanalan, mitte vedäb pukezraha. Randal kaičihe tegendvigan palad: čugunpalaižed, hiled, st'oklpilazmod[2].
Homaičendad
- ↑ 1 2 3 Валазминский чугуноплавильный завод. Архивировано 12 kül'mkud 2019 года. Дата обращения: 19 uhokud 2026.
- ↑ 1 2 Место расположения Валазминского завода. Дата обращения: 19 uhokud 2026. Архивировано 17 vilukud 2020 года.
- ↑ Чугунные гири Олонецких заводов. Дата обращения: 19 uhokud 2026. Архивировано 8 elokud 2019 года.
- ↑ Суоярвский муниципальный округ. "Республиканский центр по охране объектов культурного наследия". Дата обращения: 19 uhokud 2026.
Literatur
- Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 1: А — Й.. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2007. — С. 191. — 400 с. — ISBN 978-5-8430-0123-0.
- Потахин С. Б. , Слободчикова Н. В. Валазминский завод: историко-географический очерк // Материалы по исторической географии Севера Европы. Вып. 2.. — Петрозаводск: КГПУ, 2003. — С. 3—40.
Lähtked
- Интересные факты о металлах Архивная копия от 19 sügüz'kud 2020 на Wayback Machine