Arhitektur
Arhitektur om pertiden i sauvusiden projektiruindan da sauvondan tedo i mahtod. Mugažo se om ristitun elon i radmižen sädai pertišt, kaik sädajad avaruzümbrištod pertid da sauvused.
Etimologii
Tedon nimi tuli venän i pol'šan keliden kal't amuižgrek.: αρχιτέκτων arhitekton-sanaspäi «päine sauvoi»: ἀρχη + τέκτων «punsauvoi», amuižvenän архитектонъ, latin.: architector. Arhitekturan radnik om arhitektor. Hänel om specializacijoid arhitekturan jagusen mödhe.
Tedon predmet
Arhitektur sädab organizuidud materiališt ümbrištod ristituiden takaindoiden tagut, heiden kacegiden estetikha i čomamahtho mödhe, nügüd'aigaižiden tehnižiden voimusiden kävutandanke. Nened ičendad oma sidodud arhitekturan objektoihe: funkcionaližed (kävutand, liža), tehnižed (varmduz, kulutandan hätkeližuz), estetižed (čomuz, mel'kuvad, čomamahtoine hama).
Ottas arhitekturan satusid čomamahton sädusikš, kul'turan i politikan simvolikš. Istorižed civilizacijad harakterizuidas ičeze arhitekturan muštnikoil. Arhitektur laskeb panda eloho ristitkundan funkcijoid, sil-žo aigal oigendab elon processoid, sädase ristituiden voimusiden i tarbhaižusiden mödhe.
Arhitekturan jagused
Arhitekturan tedo sarakoičese nenikš agjoikš:
- pertiden i sauvusiden projektiruind;
- lidnansauvomine;
- landšaftarhitektur;
- pertin südäimen dizain;
- peniden formiden arhitektur;
- bumagaine arhitektur.
Professionaližed satused
Jogavozne Pritckeran premii andase AÜV:oiš parahimiš satusiš arhitekturas vspäi 1979. Lugetas sidä Nobelän premijan analogaks arhitekturas, vägestai sab sertifikatad i 100 tuhad dollaroid.
Rahvahidenkeskeine arhitektoroiden ühtištuz om sätud vl 1948, päsekretariat sijadase Parižas. Sen organizacijan vn 1996 suiman pätandan mödhe panihe jogavottušt professionališt Mail'man arhitekturan päiväd, oigetas redukun ezmäižel ezmärgel.